Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Kanunun amacı (md. 1)

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun amacı; işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemektir.

Kapsam (md. 2)

Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır. Dolayısıyla kamu kurumlarında çalışan memurlar da kapsamdadır.

Kanunun uygulanmadığı faaliyet ve kişiler (md. 2)

• Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatının faaliyetleri; ancak bunların fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerlerindekiler kapsam içindedir.
• Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri.
• Ev hizmetleri.
• Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar.
• Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasında iyileştirme kapsamında yapılan işyurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri.

Temel tanımlar (md. 3)

• Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
• Çalışan: Özel kanunlarındaki statüsüne bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişi.
• İşveren: Çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar. İşveren adına hareket eden, işin ve işyerinin yönetiminde görev alan işveren vekilleri de işveren sayılır (md. 3/2).
• Genç çalışan: On beş yaşını bitirmiş ancak on sekiz yaşını doldurmamış çalışan.
• Çalışan temsilcisi: İSG çalışmalarına katılma, izleme, tedbir isteme, teklifte bulunma gibi konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışan.
• Destek elemanı: Asli görevinin yanında önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım gibi konularda özel olarak görevlendirilmiş, uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişi.
• İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay.
• Meslek hastalığı: Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalık.
• Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyeli.
• Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimali.
• Risk değerlendirmesi: Tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması için yapılan çalışmalar.
• Önleme: İşlerin bütün safhalarında riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümü.
• Tehlike sınıfı: Yapılan işin özelliği, kullanılan maddeler, iş ekipmanı, üretim yöntemi ve çalışma ortamı dikkate alınarak işyeri için belirlenen tehlike grubu.
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi: Bakanlıkça yetkilendirilmiş, ilgili belgeye sahip kişiler.
• Teknik eleman: Teknik öğretmen, fizikçi, kimyager ve biyolog unvanına sahip olanlar ile üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği programı mezunları.
• Diğer sağlık personeli: Bakanlıkça yetkilendirilmiş, belgeye sahip ebe, hemşire, sağlık memuru, acil tıp teknikeri/teknisyeni, çevre sağlığı teknikeri/teknisyeni.
• Ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB): Kamu kurumları, organize sanayi bölgeleri ve şirketlerce kurulan, Bakanlıkça yetkilendirilen birim.
• ÇASMER: Sağlık Bakanlığına bağlı, Bakanlıkça yetkilendirilen çalışan sağlığı merkezi.
• Konsey: Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi; Kurul: İş sağlığı ve güvenliği kurulu.

Sınavda dikkat

• Tehlike potansiyel, risk ihtimaldir; ikisi sık karıştırılır.
• Genç çalışan: 15 yaşını bitirmiş, 18 yaşını doldurmamış.
• TSK ve kolluk faaliyetleri kapsam dışıdır ama fabrika, bakım merkezi ve dikimevleri kapsam içindedir.
• Çırak ve stajyerler kapsamdadır; ev hizmetleri kapsam dışıdır.
• Hemşire ve ebe diğer sağlık personeli, fizikçi ve kimyager teknik eleman tanımına girer.