Teftiş ve İdari Yaptırımlar

Teftiş (md. 24)

Kanunun uygulanmasının izlenmesi ve teftişi, iş sağlığı ve güvenliği yönünden teftişe yetkili Bakanlık iş müfettişlerince yapılır; teftişte 4857 sayılı İş Kanunu'nun ilgili maddeleri uygulanır. Askerî işyerleri ile yurt güvenliği için gerekli maddelerin üretildiği işyerlerinin denetimi, Millî Savunma Bakanlığı ile Bakanlığın birlikte hazırlayacağı yönetmeliğe göre yürütülür.

Bakanlığın inceleme ve denetim yetkisi (md. 24/A)

Bakanlık; eğitim kurumları, ortak sağlık ve güvenlik birimleri, ekipman muayene kuruluşları ve iş hijyeni laboratuvarlarını inceleme, yetkilendirme ve denetleme yetkisine sahiptir. Denetimi İSG Genel Müdürlüğündeki çalışma uzmanı, mühendis, fizikçi, kimyager, biyolog ve tabip unvanlı personel yapar; bu personel meslek sırlarını gizli tutmakla yükümlüdür. Kolluk yardımı gerekirse durum mülki idare amirine iletilir.

İşin durdurulması (md. 25)

• Bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında hayati tehlike tespit edildiğinde, tehlike giderilinceye kadar işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur.
• Çok tehlikeli sınıftaki maden, metal ve yapı işleri, tehlikeli kimyasallarla çalışılan işler ve büyük endüstriyel kaza olabilecek işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamışsa da iş durdurulur.
• Kararı, üç iş müfettişinden oluşan heyet, müfettişin tespiti üzerine tespit tarihinden itibaren iki gün içinde verir. Acil müdahale gerekiyorsa tespiti yapan müfettiş, heyet karar verinceye kadar işi durdurur.
• Karar bir gün içinde mülki idare amirine ve Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne gönderilir; mülki idare amiri kolluk eliyle yirmi dört saat içinde, acil durumlarda aynı gün uygular.
• İşveren, uygulandığı tarihten itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir; itiraz kararın uygulanmasını etkilemez. Mahkeme altı iş günü içinde karar verir; karar kesindir.
• Eksikliklerin giderildiği yazılı bildirilirse en geç yedi gün içinde inceleme yapılır.
• İşveren, iş durduğu için işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemek veya ücretlerinde düşüklük olmadan başka iş vermekle yükümlüdür.
• Çok tehlikeli ve ihale ile alınan işlerde hayati tehlike yaratan üretim zorlaması da durdurma sebebidir.
• Durdurulan işte izinsiz çalışma yaptıran işveren veya vekiline üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

Ölümlü iş kazasında ihale yasağı (md. 25/A)

Ölümlü iş kazası meydana gelen maden işyerlerinde kusuru yargı kararıyla tespit edilen işveren, mahkemece iki yıl süreyle kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanır; karar Kamu İhale Kurumunun internet sayfasında ilan edilir.

İdari para cezaları (md. 26)

• Cezalar gerekçesi belirtilerek Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir. Ancak 14. maddedeki iş kazası ve meslek hastalığı bildirim yükümlülüğüne ilişkin cezaları doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu verir.
• Diğer idari para cezaları tebliğden itibaren otuz gün içinde ödenir; tüzel kişiliği olmayan kamu kurumları adına da düzenlenebilir.
• Cezalar çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre artırılarak uygulanır (ör. elli ve daha fazla çalışanlı çok tehlikeli işyerlerinde yüzde iki yüz); çalışan sayısıyla çarpılarak verilen cezalarda bu artırım uygulanmaz.
• İşin durdurulması hâlinde, durdurmaya sebep olan fiilden dolayı ilgili idari para cezası uygulanmaz.

Hüküm bulunmayan hâller ve muafiyet (md. 27)

Kanunda hüküm yoksa 4857 sayılı İş Kanunu'nun bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır. Kanuna göre düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden, işlemler harçtan müstesnadır. Bakanlık belge ve bilgileri elektronik ortamda isteyebilir.

Sınavda dikkat

• İşin durdurulması kararını tek müfettiş değil üç müfettişlik heyet verir; acil hâlde müfettiş geçici olarak durdurur.
• İtiraz mercii iş mahkemesidir, idare mahkemesi değildir; itiraz uygulamayı durdurmaz.
• Süreler: heyet 2 gün, gönderme 1 gün, uygulama 24 saat, itiraz 6 iş günü, inceleme 7 gün.
• Bildirim cezalarını SGK, diğer cezaları Çalışma ve İş Kurumu il müdürü verir.