İşveren ile Çalışanların Görev, Yetki ve Yükümlülükleri

İşverenin genel yükümlülüğü (md. 4)

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür: her türlü tedbiri alır, tedbirlere uyulup uyulmadığını denetler, risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır, görev verirken çalışanın işe uygunluğunu gözetir. İşyeri dışından hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; çalışanların yükümlülükleri işverenin sorumluluğunu etkilemez. İSG tedbirlerinin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz.

Risklerden korunma ilkeleri (md. 5)

Risklerden kaçınmak, kaçınılamayan riskleri analiz etmek, risklerle kaynağında mücadele, işi kişiye uygun hâle getirmek, teknik gelişmelere uyum, tehlikeliyi tehlikesiz veya daha az tehlikeliyle değiştirmek, tutarlı bir önleme politikası geliştirmek, toplu korunma tedbirlerine kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek ve uygun talimat vermek.

İSG hizmetleri ve profesyoneller (md. 6, 8)

• İşveren iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir; uygun personel yoksa hizmeti OSGB'lerden veya ÇASMER'lerden alabilir. Tam süreli işyeri hekimi olan yerlerde diğer sağlık personeli zorunlu değildir.
• 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren veya vekili, Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlayarak işe giriş ve periyodik muayeneler hariç hizmetleri yürütebilir.
• Görevlendirme süresinde öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler çalışan sayısına dâhil edilmez.
• İş güvenliği uzmanı belgesi: çok tehlikeli işyerinde (A), tehlikelide en az (B), az tehlikelide en az (C) sınıfı.
• Uzman ve hekim eksiklikleri işverene yazılı bildirir; hayati tehlikede işveren tedbir almazsa Bakanlığa ve sendika ya da çalışan temsilcisine bildirir. Bildirim yapmayanın belgesi üç ay, tekrarında altı ay; OSGB'nin belgesi altı ay, tekrarında bir yıl askıya alınır. Bildirim nedeniyle sözleşmesi feshedilemez.
• Tam süreli görevlendirme gerekiyorsa işveren işyeri sağlık ve güvenlik birimi kurar.

Destek ve tehlike sınıfı (md. 7, 9)

Kamu kurumları hariç ondan az çalışanı bulunan çok tehlikeli ve tehlikeli işyerleri Bakanlık desteğinden yararlanabilir; Cumhurbaşkanı az tehlikelileri de kapsama alabilir. Giderler SGK tarafından finanse edilir; sigortasız çalıştırdığı tespit edilen işveren destekten üç yıl yararlanamaz. Tehlike sınıfı Bakanlık tebliğiyle belirlenir; tespitte işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınır.

Risk değerlendirmesi, acil durum ve tahliye (md. 10-12)

• Risk değerlendirmesinde genç, yaşlı, engelli, gebe, emziren çalışanlar ve kadın çalışanların durumu dikkate alınır.
• İşveren acil durumları belirler, acil durum planlarını hazırlar, yeterli sayıda eğitimli kişi görevlendirir, tatbikat yaptırır.
• Ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlikede çalışanlar işi bırakıp güvenli yere gider; zorunluluk olmadıkça çalışmaya devam etmeleri istenemez.

Çalışmaktan kaçınma hakkı (md. 13)

Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan kurula, kurul yoksa işverene başvurur; kurul acilen, işveren derhâl karar verir ve kararı yazılı bildirir. Karar çalışan lehineyse tedbir alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir; ücreti ve diğer hakları saklıdır. Tehlike önlenemezse usule uymadan işyerini terk edebilir. Toplu sözleşmeyle çalışan kamu personeli bu dönemde fiilen çalışmış sayılır.

Kayıt-bildirim, sağlık gözetimi, eğitim (md. 14-17)

• İş kazası, kazadan sonraki üç iş günü içinde; meslek hastalığı, öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirilir. Sağlık hizmeti sunucuları en geç on gün içinde bildirir.
• Sağlık muayenesi: işe girişte, iş değişikliğinde, kaza veya hastalık sonrası işe dönüşte talep hâlinde ve düzenli aralıklarla. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Raporlar işyeri hekiminden alınır; 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinde ÇASMER, aile hekimi veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir; itiraz hakem hastanelere yapılır.
• Eğitim işe başlamadan önce, iş veya ekipman değişikliğinde verilir; altı aydan fazla işten uzak kalana bilgi yenileme eğitimi verilir. Eğitim maliyeti çalışana yansıtılamaz, eğitim süresi çalışma süresinden sayılır.

Katılım, çalışan yükümlülükleri ve temsilci (md. 18-20)

Çalışanlar kendilerinin ve diğerlerinin sağlık ve güvenliğini tehlikeye düşürmemekle, kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmakla ve tehlikeyi işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber vermekle yükümlüdür. Çalışan temsilcisi sayısı: 2-50 çalışanda 1, 51-100'de 2, 101-500'de 3, 501-1000'de 4, 1001-2000'de 5, 2001 ve üzerinde 6. Birden fazla temsilci varsa baş temsilci seçimle belirlenir; yetkili sendika varsa işyeri sendika temsilcileri çalışan temsilcisi olarak da görev yapar.

Sınavda dikkat

• Dışarıdan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu kaldırmaz.
• Toplu korunma, kişisel korunmadan önce gelir.
• İş kazası bildirimi üç iş günüdür (takvim günü değil).
• Çalışmaktan kaçınmada başvuru önce kurula, kurul yoksa işverene yapılır.