Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Kanunun amacı (md. 1)

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'nun amacı; il özel idaresinin kuruluşunu, organlarını, yönetimini, görev, yetki ve sorumluluklarını ile çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir. Bu ifade 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun amaç maddesiyle neredeyse aynıdır; yalnızca "belediye" yerine "il özel idaresi" geçer.

Kapsam (md. 2)

Kapsam maddesi kısadır: Bu Kanun il özel idaresini kapsar. Belediyeler, köyler veya büyükşehir belediyeleri bu Kanunun kapsamında sayılmamıştır.

İl özel idaresinin tanımı (md. 3/a)

İl özel idaresi; il halkının mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir.

• Amaç unsuru: İl halkının mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak (belediyede "belde sakinleri", il özel idaresinde "il halkı").
• Oluşum unsuru: Karar organı (il genel meclisi) seçmenlerce seçilir.
• Özerklik: İdarî ve malî özerklik.
• Hukuki nitelik: Kamu tüzel kişisi.

İl özel idaresinin organları (md. 3/b)

İl özel idaresinin organları üçtür: il genel meclisi, il encümeni ve vali. Belediyeden farklı olarak yürütme organının başı seçimle gelen bir başkan değil, atanmış validir. Karar organı olan il genel meclisi ise seçimle oluşur.

Belediye ile karşılaştırma

• Belediyenin organları: belediye meclisi, belediye encümeni, belediye başkanı.
• İl özel idaresinin organları: il genel meclisi, il encümeni, vali.
• Her ikisi de idarî ve malî özerkliğe sahip, karar organı seçimle oluşan kamu tüzel kişisidir.
• Belediye "belde sakinlerinin", il özel idaresi "il halkının" mahallî müşterek ihtiyaçları için kurulur.

Sınavda dikkat

• İl özel idaresinin organlarından biri validir; "il özel idaresi başkanı" diye bir organ yoktur.
• Karar organı seçmenlerce seçilir; valinin organ olması bunu değiştirmez.
• Tanımdaki ihtiyaç sahibi il halkıdır.
• Kapsam yalnızca il özel idaresidir.
• İl özel idaresi kamu tüzel kişisidir ve idarî-malî özerkliğe sahiptir.