Yurt dışı borçlanma: amaç, tanımlar ve başvuru

3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun, yurt dışında geçen sürelerin borçlanma yoluyla Türk sosyal güvenlik sisteminde değerlendirilmesini düzenler.

Amaç ve kapsam (md. 1)

Kanundan yararlananlar:

• Türk vatandaşları,
• Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlığını kaybedenler.

Değerlendirilen süreler (on sekiz yaşını doldurduktan sonra ve Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen):

• Yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri,
• Bu süreler arasında veya sonunda, her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri,
• Yurt dışında ev kadını olarak geçen süreler.

Şartlar: bu sürelere ilişkin Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve kişinin isteği. Değerlendirme kendiliğinden değil, talebe bağlıdır.

Tanımlar (md. 2)

• Sosyal güvenlik kuruluşları: Sosyal Güvenlik Kurumu ile 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesine tabi sandıklar.
• Sosyal güvenlik kanunları: 5510 sayılı Kanun, 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesi ve 2829 sayılı Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun ile bunların ek ve değişiklikleri.
• Sürelerin değerlendirilmesi: Türk vatandaşlığını haiz olanların 1. maddedeki sürelerinin istekleri halinde değerlendirilmesi.

Başvuru (md. 3)

• 1. maddede belirtilenler ile yurt dışında çalışırken veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra ölenlerin Türk vatandaşı olan hak sahipleri, Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat ederek Kanundan yararlanır.
• Sosyal güvenlik sözleşmeleri uygulanarak kendilerine veya hak sahiplerine kısmi aylık bağlanmış olanların borçlanma işlemleri de Sosyal Güvenlik Kurumunca yapılır.

Kavramların birbirinden ayrımı

Borçlanma; prim ödenmemiş yurt dışı sürelerin, kişinin talebiyle ve tahakkuk ettirilen tutarın ödenmesiyle Türkiye'deki sigortalılığa eklenmesidir. Kanun, yurt dışı sürelerin sigortalılık başlangıcını ve prim gün sayısını etkileyebilmesini sağlar; ayrıntılar borçlanma tutarı ve aylık tahsisi maddelerinde düzenlenir.

Sınavda dikkat

• Yaş sınırı: on sekiz yaşını doldurduktan sonra geçen süreler.
• İşsizlik süreleri sınırsız değil; her birinde bir yıla kadar.
• Ev kadını olarak geçen süreler de borçlanılabilir.
• Başvuru mercii, kısmi aylık bağlananlar dahil, Sosyal Güvenlik Kurumudur.
• Çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılanlar yalnız doğumla Türk vatandaşıysa kapsama girer.