Sayıların ve tarihlerin yazımı: TDK kuralları ve resmî yazıda tarih, tutar, sıra sayısı

Bir resmî yazıda sayıların geçmediği satır azdır: belgenin sayısı, tarihi, ilgi tutulan yazının tarihi, tutarlar, oranlar, madde numaraları. Görevde yükselme sınavlarında Türkçe ve yazışma kuralları bölümünde de sayıların yazımı hem TDK kuralı olarak hem de Resmî Yazışma Yönetmeliği'nin şekil hükmü olarak sorulur. Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği bu konuyu "Türkçe dil bilgisi ve yazışma ile ilgili kurallar" başlığıyla sınav konuları arasında sayar (md. 15).

Bu yazıda önce TDK'nin "Sayıların Yazılışı" sayfasındaki on iki kuralı, ardından Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in sayı, tarih ve numaralandırma hükümlerini ele alıyoruz.

1. Rakamla mı yazıyla mı?

TDK'ye göre sayılar harflerle de yazılabilir: on dört gün, üç ayda bir, iki hafta sonra. Ancak saat, para tutarı, ölçü ve istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır: 17.30'da, 1.500.000 lira, 25 kilogram, 1.250.000 kişi. Saat ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir: saat dokuzu beş geçe.

Resmî Yazışma Yönetmeliği de metin içinde geçen sayıların rakamla veya harfle yazılabileceğini söyler ve bir kolaylık daha tanır: Gerekli görülmesi hâlinde sayılar rakamla yazıldıktan sonra parantez içinde harfle de gösterilebilir (md. 16/6). Tutar bildiren yazılarda bu yöntem sık kullanılır: 12.500,00 TL (on iki bin beş yüz Türk lirası).

Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunması için içlerindeki bin, milyon, milyar sözleri harfle yazılabilir: 3 bin 255 kalem, 1 milyar 500 milyon.

2. Sayıların ayrı ve bitişik yazımı

Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır: iki yüz, üç yüz altmış beş, bin iki yüz elli bir. "İkiyüz" ya da "üçyüzaltmışbeş" yazımı yanlıştır.

İstisna para işlemleridir: Para ile ilgili işlemlerle senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar sahteciliği önlemek için bitişik yazılır. TDK'nin örneği: 650,35 (altıyüzelliTL,otuzbeşkr.). Adları sayılardan oluşan iskambil oyunları da bitişik yazılır.

3. Nokta ve virgül: üçlü gruplar ve kesirler

Türkçede binlik ayırıcı nokta, ondalık ayırıcı virgüldür. Bu iki kural hem TDK'de hem Yönetmelik'te aynı sözlerle yer alır:

"Dört ve dörtten çok haneli sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta (.) işareti konulur (Örnek: 1.452; 25.126; 326.197). Sayılarda kesirler virgül (,) ile ayrılır (Örnek: 10.545,72)."

Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, md. 16/7

Elektronik tablolardan kopyalanan "1,452.50" gibi yazımlar İngilizce düzendir ve resmî yazıda "1.452,50" olarak düzeltilmelidir. Yüzde ve binde işaretleri sayıya bitişik yazılır ve sayının önüne gelir: %25, ‰50. Okunuşu "yüzde yirmi beş" olduğu için ek de buna göre getirilir: %25'i.

4. Sıra sayıları ve Romen rakamları

Sıra sayıları yazıyla veya rakamla gösterilebilir. Rakamla gösterildiğinde iki yol vardır:

• Rakamdan sonra nokta: 15. madde, 56. sıra, XX. yüzyıl
• Rakamdan sonra kesme ve derece gösteren ek: 15'inci, 56'ncı, 2'nci kat

TDK açıkça uyarır: Sıra sayıları ekle gösterildiğinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca nokta konmaz. "8.'inci" değil "8'inci", "2.'nci" değil "2'nci" doğrudur.

Mevzuat metinlerinde ise sıra sayısı ekinin rakamdan ayrı ve kesmesiz yazıldığı bir gelenek vardır; örneğin Resmî Yazışma Yönetmeliği'nin dayanak maddesinde "6 ncı ve 7 nci maddeleri" ifadesi geçer (md. 2). Sınavda TDK kuralı sorulduğunda esas alınacak biçim "6'ncı" ya da "6." biçimidir.

Romen rakamları tarihî olaylarda, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, kitap ciltlerinde ve maddelerin sıralanmasında kullanılır: II. Dünya Savaşı, XX. yüzyıl, III. Selim, I. Cilt.

5. Üleştirme sayıları ve kesirler

Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir: ikişer (2'şer değil), dokuzar (9'ar değil), yüzer (100'er değil). Resmî yazıda "her birime 2'şer adet" yerine "her birime ikişer adet" yazılmalıdır.

Bayağı kesirlere getirilecek ekler alttaki sayıya göre yazılır: 1/2'si (bir bölü ikisi), 4/8'i (dört bölü sekizi). Sayılara getirilen ekler kesmeyle ayrılır: 1985'te, 657'ye.

6. Resmî yazıda tarih

Yönetmelik'in 12 nci maddesi tarihi ayrıntılı düzenler:

• Tarih, sayı ile aynı satırda ve yazı alanının en sağında yer alır.
• Gün, ay, yıl olarak rakamla ve aralarına nokta konularak yazılır.
• Gün ve ay iki haneli, yıl dört haneli olur: 01.09.2019. "1.9.2019" ya da "01.09.19" biçimleri bu kurala uymaz.
• Ay adı harfle de yazılabilir; bu durumda gün, ay ve yıl arasına işaret konmaz: 10 Ekim 2019.
• Elektronik ortamdaki belgede belge tarihi, en son yetkilinin güvenli elektronik imzasındaki zaman damgasıdır (md. 12/2).
• Tutanak, rapor, tebliğ-tebellüğ belgesi gibi belgelerde tarih metnin bitiminde yer alabilir (md. 12/4).

TDK de tarihlerde gün, ay ve yılın nokta ya da eğik çizgiyle ayrılabileceğini söyler (29.5.1453, 18/11/1969); ancak resmî yazının tarih alanında Yönetmelik'in iki haneli ve noktalı biçimi uygulanır. Ay adı harfle yazıldığında belirli tarih bildirdiği için büyük harfle başlar ve ekleri kesmeyle ayrılır: 15 Mayıs'a kadar.

7. Belge sayısı ve ek numaraları

Resmî yazıda "Sayı:" bölümü bir sayıdan çok bir koddur. Yönetmelik'e göre sırasıyla belgenin hazırlanma sürecini gösteren harf (elektronik ortam için E, zorunlu hâller için Z, olağanüstü durumlar için O), DETSİS'teki Türkiye Cumhuriyeti Devlet Teşkilatı Numarası, standart dosya planı kodu ve kayıt numarasından oluşur; aralarına kısa çizgi konur (md. 11/1). Yönetmelik'teki örnek: E-67915368-903.07.02-4752.

Birden fazla ek olduğunda ekler "Ek:" başlığının altında numaralandırılır; sayfa, adet, kişi sayısı gibi açıklamalar parantez içinde belirtilir ve eklerin üzerinde yazı alanının sağ üst köşesine ek numarası yazılır: EK-1, EK-2 (md. 18/2). Birden fazla sayfa tutan belgelerde sayfa numarası, toplam sayfa sayısının kaçıncısı olduğunu gösterecek biçimde verilir (md. 27).

İlgili yazılar: noktalama işaretleri, kısaltmalar ve ek getirme, Resmî Yazışma Yönetmeliği örnek sorular.

Kaynaklar

• TDK, Sayıların Yazılışı
• TDK, Noktalama İşaretleri (nokta ve eğik çizgi)
• TDK, Kesme İşareti
• Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, md. 2, 11, 12, 16, 18, 27
• Adalet Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 15