Memur izinleri (657): yıllık, mazeret, hastalık ve aylıksız izin süreleri

İzin hükümleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 102-108. maddelerinde, "Çalışma Saatleri, İzinler" bölümündedir. Bu bölüm, görevde yükselme sınavlarında sayı ağırlıklı sorular üretir: gün, hafta, ay ve yıl birimleri aynı soruda birlikte geçer, seçenekler de birbirine çok yakın sayılardan kurulur. Aşağıda her izin türünü süresi, şartı ve izni verecek merciyle birlikte topladık; 2026'da 104. maddeye eklenen koruyucu aile iznini de işaretledik.

1. Tüm izinler tek tabloda

2. Yıllık izin (md. 102-103)

Yıllık izin süresi hizmet yılına bağlıdır: hizmeti 1 yıldan 10 yıla kadar (10 yıl dahil) olan memur için 20 gün, 10 yıldan fazla olan için 30 gün. Zorunlu hâllerde bu sürelere gidiş ve dönüş için en çok ikişer gün eklenebilir (md. 102).

Kullanım kuralları 103. maddededir:

• Yıllık izin amirin uygun bulacağı zamanlarda toptan veya kısım kısım kullanılabilir.
• Birbirini izleyen iki yılın izni bir arada verilebilir.
• Cari yıl ile bir önceki yıl hariç, daha önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer.
• Öğretmenler yaz tatili ve dinlenme tatillerinde izinli sayılır; hastalık ve diğer mazeret izinleri dışında ayrıca yıllık izin verilmez.

3. Mazeret izinleri (md. 104)

Analık, evlat edinme ve koruyucu aile

Kadın memura doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta analık izni verilir. Çoğul gebelikte doğum öncesi 8 haftaya 2 hafta eklenir. Doğumdan 8 hafta öncesine kadar sağlığının çalışmaya uygun olduğunu raporla belgeleyen memur, doğumdan önceki 2 haftaya kadar çalışabilir; çalıştığı süre doğum sonrasına eklenir. Analık izni sırasında annenin ölümü hâlinde memur olan babaya, isteği üzerine anne için öngörülen süre kadar izin verilir.

Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen memura, çocuğun teslim edildiği tarihten itibaren 8 hafta izin verilir. 22/4/2026 tarihli 7578 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre bir veya daha fazla çocuğa koruyucu aile olan memura, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine 10 gün izin verilir.

Babalık, evlilik ve ölüm izni

Eşi doğum yapan memura isteği üzerine 10 gün babalık izni verilir. Memurun kendisinin veya çocuğunun evlenmesi ya da eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba ve kardeşinin ölümü hâlinde isteği üzerine 7 gün izin verilir (md. 104/B).

Genel mazeret izni

Bu iki fıkra dışındaki mazeretler için merkezde atamaya yetkili amir, ilde vali, ilçede kaymakam ve yurt dışında diplomatik misyon şefi, birim amirinin muvafakatiyle bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde 10 gün izin verebilir. Zaruret hâlinde, öğretmenler hariç, aynı usulle 10 gün daha verilebilir; bu ikinci izin yıllık izinden düşülür (md. 104/C).

Süt izni ve yarı zamanlı çalışma

Kadın memura, doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren ilk 6 ayda günde 3 saat, ikinci 6 ayda günde 1,5 saat süt izni verilir; hangi saatlerde ve günde kaç kez kullanılacağında memurun tercihi esastır (md. 104/D). Alternatif olarak, süt izni kullanmaksızın, birinci doğumda 2 ay, ikinci doğumda 4 ay, sonraki doğumlarda 6 ay süreyle günlük çalışma süresinin yarısı kadar çalışabilir; çoğul doğumda bu sürelere birer ay eklenir, çocuğun engelli olması hâlinde süre 12 aydır (md. 104/F).

"Yıllık izin ve mazeret izinleri sırasında fiili çalışmaya bağlı her türlü ödemeler hariç malî haklar ile sosyal yardımlara dokunulmaz." (657 sayılı Kanun, md. 104/G)

4. Hastalık ve refakat izni (md. 105)

Memura, aylık ve özlük hakları korunarak, raporda gösterilecek lüzum üzerine kanser, verem ve akıl hastalığı gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda 18 aya kadar, diğer hastalıklarda 12 aya kadar izin verilir. Yataklı tedavi kurumunda geçen süreler de bu sürelerin hesabına katılır.

• Azami süre kadar izin kullanan memurun işe başlaması için iyileştiğine dair rapor şarttır.
• Hastalığın devam ettiği resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilirse izin aynı süre kadar uzatılır; bu sürenin sonunda da iyileşemeyen memur hakkında emeklilik hükümleri uygulanır.
• Görevi sırasında veya görevinden dolayı kazaya ya da saldırıya uğrayan veya meslek hastalığına tutulan memur, iyileşinceye kadar izinli sayılır.

Refakat izni: Bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş, çocuk ve kardeşlerinden birinin ağır kaza geçirmesi veya uzun süren bir hastalığı hâlinde, sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi şartıyla 3 aya kadar izin verilir; gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır.

5. Aylıksız izin (md. 108)

• (A) Refakat izninin bitiminden itibaren, sağlık kurulu raporuyla, isteğe bağlı olarak 18 aya kadar aylıksız izin verilebilir.
• (B) Doğum yapan memura analık izninin veya yarı zamanlı çalışma süresinin bitiminden, eşi doğum yapan memura doğum tarihinden itibaren isteği üzerine 24 aya kadar aylıksız izin verilir.
• (C) Evlat edinen memurlara da 24 aya kadar aylıksız izin verilir; iki eş de memursa süre iki bölüm hâlinde kullandırılabilir.
• (D) Yurt dışında görevlendirilen veya burslu gönderilen memurların memur eşlerine görev veya öğrenim süresince aylıksız izin verilebilir. 25/12/2024 tarihli 7537 sayılı Kanunla eklenen cümle, uluslararası kuruluşlarda çalışanların memur eşleri için 10 yılı aşmamak üzere aylıksız izni düzenler.
• (E) Yıllık izinde esas alınan süreler itibarıyla 5 hizmet yılını tamamlayan memura, memuriyeti boyunca ve en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam 1 yıla kadar aylıksız izin verilebilir.
• (F) Mazeret sebebi süre bitmeden ortadan kalkarsa 10 gün içinde göreve dönülmelidir; dönmeyen memur çekilmiş sayılır.
• (G) Muvazzaf askerliğe ayrılan memur, görev yeri saklı kalarak aylıksız izinli sayılır.

108. maddenin (B) fıkrasına göre kullanılan doğum sonrası aylıksız izin süreleri, her yılı bir kademe ve her üç yılı bir derece hesabıyla değerlendirilir (md. 36/C-8).

Ezber tablosu: sayıları gruplayın

İzinleri birimlerine göre ayırmak karışıklığı önler: gün (20/30 yıllık, 10 babalık, 7 evlilik-ölüm, 10+10 mazeret, 10 koruyucu aile), hafta (8+16 analık, 8 evlat edinme), ay (12/18 hastalık, 3 refakat, 18 ve 24 aylıksız izin), yıl (5 yıl hizmetle toplam 1 yıl aylıksız izin). Disiplin hükümlerindeki gün sayılarıyla karıştırmamak için disiplin cezaları tablosunu da aynı gün tekrar edin. 657'nin diğer bölümleri için 657 önemli maddeler rehberine, örnek sorular için 657 örnek sorular ve çözümleri yazısına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, mevzuat.gov.tr yürürlükteki metin, md. 36/C-8, 102-108. Tam metin: 657 sayılı DMK.
• 7578 sayılı Kanun (22/4/2026), 104. maddeye koruyucu aile izni eklenmesi.
• 7537 sayılı Kanun (25/12/2024), 108. maddenin (D) fıkrasına eklenen cümle.