Sözlü sınavda 6 değerlendirme ölçütü: kurumlar puanı nasıl dağıtıyor?

Görevde yükselme sözlü sınavı hakkında en çok duyulan cümle "sözlü torpil sınavıdır" cümlesidir. Mevzuat ise sözlüyü altı ölçüte bağlar ve bazı kurumlar bu ölçütleri puanla tartar. Hangi ölçütün kaç puan ettiğini bilen aday, hazırlık süresini de buna göre böler. Bu yazıda sözlünün genel işleyişini tekrar etmiyoruz; onu sözlü sınav nasıl yapılır yazısında anlattık. Burada odak, kurum yönetmeliklerinin altı ölçüte verdiği ağırlıklar ve bunun hazırlığa etkisi.

Çerçeve: Genel Yönetmelik ne diyor?

Genel Yönetmeliğin 12/A maddesi, sözlüye çağrılan personelin sınav kurulunun her bir üyesi tarafından şu ölçütlerle yüz tam puan üzerinden değerlendirileceğini yazar:

1. Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi,
2. Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü,
3. Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu,
4. Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı,
5. Genel kültürü ve genel yeteneği,
6. Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı.

"Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır." — Genel Yönetmelik, md. 12/A

Genel Yönetmelik ölçütler arasında bir puan dağılımı yapmaz. Kurumlar ise kendi yönetmeliklerini Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere çıkarır (md. 15). Puan ağırlığını bu yönetmelikler ya da sınav duyurusu belirler. Kurul ise beş kişiden oluşur, üye tamsayısıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar verir (md. 13).

Kurum kurum puan ağırlıkları

Aşağıdaki tablo, yönetmelik metinlerinde açıkça yazan ağırlıkları gösterir. "Ağırlık yok" yazan satırlarda yönetmelik altı ölçütü sayar ama puan dağıtmaz; bu durumda duyuruyu kontrol etmek gerekir.

Tablodan iki sonuç çıkar. Birincisi, 50 puanlık bilgi ağırlığı kullanan kurumlarda sözlü, büyük ölçüde yazılının sözlü devamıdır. Bilgi ölçütünden 30 alan aday, diğer beş ölçütten tam puan alsa bile 80'i geçemez. İkincisi, EGM ve MEB'de bilgi düzeyinin payı daha düşüktür. Bu kurumlarda ifade, temsil ve genel kültür birlikte puanın dörtte üçünden fazlasını oluşturur.

İçişleri Bakanlığı: duyurudaki ağırlık da bağlayıcı

İçişleri Bakanlığı yönetmeliği 14. maddesinin birinci fıkrasında ölçütlerin yanına puanları yazar ve değerlendirmenin "sınav duyurusunda belirtilecek ağırlıkları da esas alınarak" yapılacağını ekler. Aynı fıkrada sözlüye alınacak aday sayısı 13/5/2026 tarihli değişiklikle "en fazla iki katına kadar" olarak düzenlenmiştir. Dördüncü fıkra ise sözlü sınavda tutanak dışında herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağını belirtir.

Belediyeler: gerekçesiz puan sayılmaz

Belediye personeli yönetmeliği ölçütlere puan vermekle kalmaz, her üyenin verdiği puanı "bu ölçütleri ve puan ağırlığını esas alarak gerekçelendir"mesini ve sözlü sınav tutanağına kaydetmesini ister (md. 13/4). Beşinci fıkra daha da ileri gider: tutanakta gerekçesi belirtilmeyen veya ölçütler için belirlenen puan ağırlığı ile bağdaşmayan puanlar ortalamaya dâhil edilmez. Aynı maddeye göre yazılı sınav sonuçlarının açıklanmasından sonra en geç dört ay içinde sözlü sınav yapılır, sonuçlandırılır ve başarı listesi ilan edilir (md. 13/2).

Ağırlıklar hazırlığı nasıl değiştirir?

Bilgi düzeyi 50 puansa

İçişleri, GİB ve belediye sözlülerine hazırlanıyorsan zamanının yarısından fazlasını yazılı sınav konularına ayır. Sorular genellikle mevzuattan gelir: 657 sayılı Kanunun ödev ve sorumlulukları, disiplin cezaları, kurumun teşkilat kanunu, bilgi edinme ve dilekçe süreleri. Bu konularda madde numarasıyla konuşabilmek, kurul üyesine "bilgi düzeyi" sütununa yüksek puan yazdırır. 657 sayılı DMK'nın öne çıkan maddeleri yazısı bu tekrar için iyi bir kontrol listesidir.

Bilgi düzeyi 25 puan ya da %20 ise

EGM ve MEB sözlülerinde puanın büyük kısmı ifade, temsil, özgüven, genel kültür ve teknolojiye açıklık ölçütlerinden gelir. Bu durumda konu bilgisi hâlâ şarttır ama tek başına yetmez. Kısa ve düzenli konuşma, kurumun güncel dijital uygulamalarını bilme ve göreve uygun bir duruş sergileme daha fazla puan taşır. MEB yönetmeliği değerlendirmenin "Ek-1 Sözlü Sınav Değerlendirme Formu"na göre yapılacağını da yazar (md. 16/3).

Ağırlık yazılmamışsa

SGK, Hazine ve Maliye, Sağlık ve Diyanet yönetmeliklerinde ölçütler sayılır ama puan dağıtılmaz. Hazine ve Maliye yönetmeliği, kurulun her özellik için ayrı değerlendirme yapacağını ve puanların tutanağa geçirileceğini yazar (md. 14/5). Bu kurumlarda sözlü duyurusunu dikkatle oku; ağırlık duyuruda yer alabilir. Yer almıyorsa altı ölçütü eşit önemde kabul edip hepsine hazırlanmak en güvenli yoldur.

Sayısal bir örnek: 50/10 sisteminde 70 barajı

Belediye personeli yönetmeliğine göre değerlendirilen bir adayı düşünelim. Bir kurul üyesi bilgi düzeyine 34, diğer beş ölçüte sırasıyla 8, 7, 7, 6 ve 7 puan versin. Bu üyenin puanı 34 + 35 = 69 olur. Diğer dört üye 72, 70, 74 ve 68 verirse ortalama (69 + 72 + 70 + 74 + 68) ÷ 5 = 70,6 olur ve aday başarılı sayılır. Bilgi düzeyinde 4 puan daha düşük kalınsaydı sonuç baraj altına inebilirdi. Bu örnek, 50 puanlık ağırlıkta konu bilgisindeki küçük farkların sonucu nasıl belirlediğini gösterir.

Aynı aday EGM sisteminde değerlendirilseydi bilgi düzeyi 25 puan üzerinden olacağı için konu bilgisindeki eksik daha az, ifade ve temsildeki eksik daha çok etkiliyle sonuçlanırdı.

Sözlüye kaç kişi çağrılır, neden önemli?

Ağırlık kadar çağrı oranı da stratejiyi belirler. Genel Yönetmelikte yazılıda en yüksek puandan başlanarak kadro sayısının beş katına kadar aday çağrılır; son adayla aynı puanı alanların tamamı da sözlüye alınır (md. 12/A). MEB'de bu oran üç kat (md. 16/1), İçişleri ve GİB'de iki kattır. Sayıştay'ın 2025 görevde yükselme duyurusu ise başarılı aday sayısı beş katı bulmazsa yalnız başarılı olanların sözlüye alınacağını açıkça yazmıştır.

Oran daraldıkça yazılı puanının önemi artar: iki kat çağrılan bir sınavda yazılıda 60'ı geçmek sözlüye çağrılmak için yetmeyebilir. Bu yüzden yazılı hedefini barajla değil, sıralamayla belirle. Yazılı ve sözlü puanının sıralamaya etkisini puan hesaplama rehberinde ayrıntılı anlattık.

Kontrol listesi

• Kurum yönetmeliğinin sözlü sınav maddesini bul ve ağırlık olup olmadığını not et.
• Sözlü duyurusunda ek bir ağırlık ya da değerlendirme formu var mı, bak.
• Bilgi ağırlığı 50 ise çalışma süresinin en az yarısını mevzuata ayır.
• Bilgi ağırlığı 25 veya %20 ise ifade, temsil ve güncel gelişmeler için sesli prova yap.
• Çağrı oranını (2, 3 veya 5 kat) yazılı hedefini belirlerken kullan.

Sınav tarihlerini görevde yükselme sınav takvimi sayfasından, kurumuna özel sayfayı sınavlar listesinden takip edebilirsin.

Kaynaklar

• Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik, md. 12/A, 13, 15.
• İçişleri Bakanlığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 14.
• Gelir İdaresi Başkanlığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 13.
• Belediye ve bağlı kuruluşları personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 13.
• Emniyet Genel Müdürlüğü Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 16.
• Millî Eğitim Bakanlığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 14, 16.
• SGK Personeli Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 13.
• Hazine ve Maliye Bakanlığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği, md. 14.
• Sayıştay Başkanlığı Görevde Yükselme Sınavı Duyurusu (Kasım 2025).