Genel Esaslar

Devletin şekli (md. 1)

Anayasanın ilk maddesi kısadır ve kesindir: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir. Bu madde devletin şeklini belirler; Cumhuriyetin nitelikleri ise 2. maddede sayılır.

Cumhuriyetin nitelikleri (md. 2)

Türkiye Cumhuriyeti; toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

• Nitelikler: demokratik devlet, laik devlet, sosyal devlet, hukuk devleti.
• Bağlılık ve saygı ifadeleri: insan haklarına saygı, Atatürk milliyetçiliğine bağlılık, Başlangıç'taki temel ilkelere dayanma.

Devletin bütünlüğü, dili, bayrağı, marşı, başkenti (md. 3)

• Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür.
• Dili Türkçedir.
• Bayrağı, şekli kanununda belirtilen beyaz ay yıldızlı al bayraktır.
• Milli marşı İstiklal Marşıdır.
• Başkenti Ankaradır.

Değiştirilemeyecek hükümler (md. 4)

1. maddedeki Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu hükmü, 2. maddedeki Cumhuriyetin nitelikleri ve 3. maddenin hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez. Yani ilk üç madde güvence altındadır; 4. madde bu güvenceyi koyan maddedir.

Devletin temel amaç ve görevleri (md. 5)

• Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak.
• Kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak.
• Kişinin temel hak ve hürriyetlerini sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışmak.
• İnsanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak.

Egemenlik (md. 6)

Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir. Türk Milleti egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.

Yasama, yürütme ve yargı yetkisi (md. 7, 8, 9)

• Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir ve bu yetki devredilemez (md. 7).
• Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir (md. 8).
• Yargı yetkisi Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır (md. 9).

Kanun önünde eşitlik (md. 10)

• Herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
• Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir; Devlet bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz.
• Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.
• Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
• Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun hareket etmek zorundadır.

Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü (md. 11)

Anayasa hükümleri; yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.

Sınavda dikkat

• Değiştirilemeyecek hükümler 1, 2 ve 3. maddelerdir; bunları koruyan madde 4. maddedir. 5. madde (temel amaç ve görevler) bu kapsamda değildir.
• Yasama yetkisi “devredilemez” niteliktedir (md. 7); yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir (md. 8).
• Yargı yetkisi “bağımsız ve tarafsız mahkemelerce” kullanılır; yalnızca “bağımsız” demek eksiktir.
• Egemenlik Milletindir ama Millet bunu doğrudan değil, “yetkili organları eliyle” kullanır.
• Pozitif ayrımcılık tedbirleri (çocuklar, yaşlılar, özürlüler, şehit dul ve yetimleri, malul ve gaziler) eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz.