Mali Hükümler

Yıllık bütçe ilkesi (md. 161)

Kamu idarelerinin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları yıllık bütçelerle yapılır. Malî yıl başlangıcı, merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve kontrolü ile bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usuller kanunla düzenlenir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.

Bütçenin hazırlanması ve görüşülmesi

• Cumhurbaşkanı bütçe kanun teklifini, malî yılbaşından en az yetmiş beş gün önce TBMM'ye sunar.
• Teklif Bütçe Komisyonunda görüşülür; Komisyonun elli beş gün içinde kabul edeceği metin Genel Kurulda görüşülür ve malî yılbaşına kadar karara bağlanır.
• TBMM üyeleri Genel Kurulda kamu idare bütçeleri hakkındaki düşüncelerini her bütçenin görüşülmesi sırasında açıklar; ancak gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı önerilerde bulunamazlar.
• Genel Kurulda kamu idare bütçeleri ile değişiklik önergeleri, üzerinde ayrıca görüşme yapılmaksızın okunur ve oylanır.

Bütçe zamanında çıkmazsa

1. Bütçe kanunu süresinde yürürlüğe konulamazsa geçici bütçe kanunu çıkarılır.
2. Geçici bütçe kanunu da çıkarılamazsa, yeni bütçe kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır.

Ödenek ve mali kaynak kuralı

• Merkezi yönetim bütçesiyle verilen ödenek, harcanabilecek tutarın sınırını gösterir.
• Harcanabilecek tutarın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle aşılabileceğine dair bütçe kanununa hüküm konulamaz.
• Cari yıl bütçesinde ödenek artışı öngören değişiklik teklifleri ile cari ve izleyen yılların bütçelerine malî yük getiren tekliflerde, giderleri karşılayacak malî kaynak gösterilmesi zorunludur.

Kesinhesap

• Merkezi yönetim kesinhesap kanunu teklifi, ilgili malî yılın sonundan başlayarak en geç altı ay sonra Cumhurbaşkanı tarafından TBMM'ye sunulur.
• Sayıştay, genel uygunluk bildirimini kesinhesap kanun teklifinin verilmesinden başlayarak en geç yetmiş beş gün içinde Meclise sunar.
• Kesinhesap teklifi ve genel uygunluk bildiriminin Meclise verilmiş olması, Sayıştayca sonuçlandırılamamış denetim ve hesap yargılamasını önlemez ve bunların karara bağlandığı anlamına gelmez.
• Kesinhesap kanunu teklifi, yeni yıl bütçe kanunu teklifiyle birlikte görüşülür ve karara bağlanır.

Kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi (md. 165)

Sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının TBMM'ce denetlenmesi esasları kanunla düzenlenir.

Not: Bütçenin görüşülmesi (md. 162), bütçelerde değişiklik (md. 163) ve kesinhesap (md. 164) maddeleri 2017 değişikliğiyle yürürlükten kaldırılmış, konular md. 161'de toplanmıştır.

Sınavda dikkat

• Sürelerde karışıklık: bütçe teklifi en az 75 gün önce; Bütçe Komisyonu 55 gün; kesinhesap teklifi en geç 6 ay; Sayıştay genel uygunluk bildirimi en geç 75 gün.
• Önce geçici bütçe, o da yoksa önceki yıl bütçesi yeniden değerleme oranıyla artırılarak uygulanır.
• Milletvekilleri gider artırıcı veya gelir azaltıcı öneri veremez.
• KİT'ler yıllık bütçe kuralının dışındadır; TBMM denetimine tabi kuruluşlar sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olanlardır.
• Kesinhesap, yeni yıl bütçesiyle birlikte görüşülür.