Yürütme

Cumhurbaşkanının seçimi (md. 101)

• Aday: kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı; seçim doğrudan halk tarafından yapılır.
• Görev süresi beş yıl; bir kimse en fazla iki defa seçilebilir.
• Aday gösterebilenler: siyasi parti grupları, son genel seçimde tek başına veya birlikte geçerli oyların en az yüzde beşini almış partiler ve en az yüz bin seçmen.
• Geçerli oyların salt çoğunluğu gerekir; sağlanamazsa ikinci pazar günü ilk iki aday arasında ikinci oylama yapılır. Seçilen milletvekilinin TBMM üyeliği sona erer.

Görev ve yetkiler (md. 104)

Cumhurbaşkanı Devletin başıdır; yürütme yetkisi ona aittir. Kanunları yayımlar veya geri gönderir, kanunlar ve İçtüzük aleyhine Anayasa Mahkemesinde iptal davası açar, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve üst kademe kamu yöneticilerini atar, andlaşmaları onaylar, Anayasa değişikliklerini gerekli görürse halkoyuna sunar, TSK'nın kullanılmasına karar verir, sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle cezaları hafifletir veya kaldırır.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK): yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılır. Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler CBK ile düzenlenemez; Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ve kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz. CBK ile kanun çelişirse kanun uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz hale gelir. Kararname ve yönetmelikler aksi belirtilmedikçe Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girer.

Cezai sorumluluk (md. 105, 106)

• Soruşturma önergesi: üye tamsayısının salt çoğunluğu; Meclis önergeyi en geç bir ay içinde görüşür, soruşturma açılması için üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyu gerekir.
• On beş kişilik komisyon raporunu iki ay içinde sunar (bir ay ek kesin süre). Yüce Divana sevk için üye tamsayısının üçte ikisinin gizli oyu gerekir. Yargılama üç ay, bir defaya mahsus üç ay ek süre.
• Hakkında soruşturma açılan Cumhurbaşkanı seçim kararı alamaz.
• Aynı usul Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar için de uygulanır; bunlar Cumhurbaşkanına karşı sorumludur ve görevleriyle ilgili olmayan suçlarda yasama dokunulmazlığından yararlanır.

Yardımcılar, vekâlet, bakanlıklar (md. 106)

Makam boşalırsa kırk beş gün içinde seçim yapılır; bu sürede Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder. Genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa TBMM seçimi de birlikte yenilenir. Yardımcılar ve bakanlar milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından atanır; atanan milletvekilinin üyeliği sona erer. Bakanlıkların kurulması ve teşkilatı CBK ile düzenlenir.

Devlet Denetleme Kurulu (md. 108)

Cumhurbaşkanlığına bağlıdır; Cumhurbaşkanının isteği üzerine idari soruşturma, inceleme ve denetleme yapar. Yargı organları görev alanı dışındadır. Başkan ve üyeleri Cumhurbaşkanınca atanır.

Seçimlerin yenilenmesi, MGK, olağanüstü hal (md. 116–119)

• TBMM beşte üç çoğunlukla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır. Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis yenileme kararı alırsa Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.
• Genelkurmay Başkanı Cumhurbaşkanınca atanır; savaşta Başkomutanlık görevlerini Cumhurbaşkanlığı namına yerine getirir.
• MGK: Cumhurbaşkanı başkanlığında; Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Millî Savunma, İçişleri, Dışişleri Bakanları, Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanları. Tavsiye kararlarını Cumhurbaşkanına bildirir.
• Olağanüstü hal: Cumhurbaşkanı ilan eder, süre en fazla altı ay; karar aynı gün Resmî Gazetede yayımlanır ve TBMM onayına sunulur. Uzatma her defasında en fazla dört ay (savaşta aranmaz). OHAL CBK'ları üç ay içinde görüşülmezse kendiliğinden yürürlükten kalkar.

İdare ve kamu görevlileri (md. 123–137)

• İdare bir bütündür; merkezden ve yerinden yönetim esaslarına dayanır. Kamu tüzelkişiliği kanunla veya CBK ile kurulur.
• İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır; dava süresi yazılı bildirim tarihinden başlar; yargı yerindelik denetimi yapamaz. Yürütmeyi durdurma için telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gerçekleşmelidir.
• İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır. Mahalli idare seçimleri beş yılda bir yapılır; görevle ilgili suçtan soruşturulan organları İçişleri Bakanı geçici tedbir olarak uzaklaştırabilir; birlik kurma Cumhurbaşkanının iznine bağlıdır.
• Asli ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür; özlük işleri kanunla düzenlenir, mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır (md. 128).
• Savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez; disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz. Görevlinin kusurundan doğan tazminat davası, rücu kaydıyla ancak idare aleyhine açılır. Ceza kovuşturması kural olarak idari merciin iznine bağlıdır (md. 129).
• Rektörler Cumhurbaşkanınca, dekanlar YÖK tarafından seçilir ve atanır (md. 130). RTÜK dokuz üyelidir ve TBMM Genel Kurulunca seçilir (md. 133).
• Kanunsuz emir: emri aykırı gören görevli yerine getirmez ve emri verene bildirir; üst emrinde ısrar edip yazı ile yenilerse emir yerine getirilir ve yerine getiren sorumlu olmaz. Konusu suç teşkil eden emir hiçbir suretle yerine getirilmez (md. 137).

Sınavda dikkat

• Soruşturma açma beşte üç, Yüce Divana sevk üçte iki; önerge salt çoğunluk.
• OHAL ilk ilan en fazla 6 ay, her uzatma en fazla 4 ay; OHAL CBK'ları 3 ayda görüşülmezse düşer.
• CBK ile kanun çatışırsa kanun uygulanır.
• Kanunsuz emirde yazılı tekrar şarttır; suç teşkil eden emirde yazılı tekrar da sorumluluğu kaldırmaz.
• Makam boşalırsa seçim 45 gün içinde yapılır.