İhale Usulleri ve Uygulaması

Uygulanacak ihale usulleri (md. 18)

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre idareler mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde şu usullerden birini uygular:

• Açık ihale usulü,
• Belli istekliler arasında ihale usulü,
• Pazarlık usulü.

Maddenin (d) bendi yürürlükten kaldırılmıştır (mülga). Doğrudan temin (md. 22) ve tasarım yarışmaları (md. 23) Kanunda ayrı maddelerde düzenlenmiştir; md. 18'deki üç usul arasında sayılmaz.

Açık ihale usulü (md. 19)

Açık ihale usulü, bütün isteklilerin teklif verebildiği usuldür.

Belli istekliler arasında ihale usulü (md. 20)

Bu usulde yalnız, yapılacak ön yeterlik değerlendirmesi sonucunda idarece davet edilen istekliler teklif verebilir. Şu işlerin ihalesi bu usulle yaptırılabilir:

• İşin özelliğinin uzmanlık ve/veya ileri teknoloji gerektirmesi nedeniyle açık ihale usulünün uygulanamadığı yapım, hizmet ve mal alımı ihaleleri,
• Yaklaşık maliyeti eşik değerin yarısını aşan yapım işi ihaleleri.

Ön yeterlik değerlendirmesi, 10. maddeye uygun olarak belirlenen ve ön yeterlik dokümanı ile ilanında belirtilen kriterlere göre yapılır; asgari yeterlik koşullarını sağlayamayanlar yeterli kabul edilmez. İlan ve dokümanda belirtilmek kaydıyla, yeterli bulunanlar arasından kriterlere göre sıralanan belli sayıda istekli veya yeterli bulunanların tamamı teklif vermeye davet edilebilir. Davet edilmeyenlere davet edilmeme gerekçeleri yazılı olarak bildirilir.

• Davet edilebilecek aday sayısı beşten az ya da teklif veren istekli sayısı üçten az ise ihale iptal edilir.
• Teklif veren sayısı üçten az olduğu için iptal edilirse, ihale dokümanı gözden geçirilip hata ve eksiklikler giderilerek ön yeterliği tespit edilen bütün istekliler tekrar davet edilerek ihale sonuçlandırılabilir.

Pazarlık usulü (md. 21)

Pazarlık usulüne başvurulabilecek haller:

• (a) Açık ihale veya belli istekliler arasında ihale sonucunda teklif çıkmaması,
• (b) Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen haller ya da idarece önceden öngörülemeyen olaylar nedeniyle ihalenin ivedi yapılmasının zorunlu olması,
• (c) Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumlar nedeniyle ivedilik,
• (d) İhalenin araştırma ve geliştirme sürecine ihtiyaç gösteren ve seri üretime konu olmayan nitelikte olması,
• (e) İşin özgün ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özelliklerinin netlikte belirlenememesi,
• (f) Yaklaşık maliyeti Kanunda belirtilen parasal sınırı aşmayan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları.

(b), (c) ve (f) hallerinde ilan zorunlu değildir; ilan yapılmazsa en az üç istekli davet edilerek yeterlik belgeleri ile fiyat teklifleri birlikte istenir. (a), (d) ve (e) hallerinde yeterliği tespit edilen istekliler önce fiyat içermeyen ilk tekliflerini sunar; ihale komisyonu her istekliyle teknik görüşme yapar, şartlar netleşince fiyatı da içeren teklifler istenir. Bu madde kapsamındaki ihaleler, ilk fiyat tekliflerini aşmamak üzere alınan son yazılı fiyat teklifleri ile sonuçlandırılır. (b), (c) ve (f) kapsamındaki mal alımlarında, mal sözleşme yapma süresi içinde teslim edilir ve idarece uygun bulunursa sözleşme yapılması ve kesin teminat alınması zorunlu değildir.

Doğrudan temin (md. 22)

Bu hallerde ihtiyaç ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın karşılanabilir. Başlıca haller: ihtiyacın yalnız tek kişi tarafından karşılanabilmesi veya tek kişinin özel bir hakka sahip olması; mevcut mal ve hizmetlerle uyum ve standardizasyon için ilk alım yapılan kişiden, toplam süresi üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle alım; Kanunda belirtilen parasal sınırları aşmayan ihtiyaçlar ile temsil ağırlama kapsamındaki konaklama, seyahat ve iaşe alımları; taşınmaz mal alımı veya kiralanması; stoklanması ekonomik olmayan ilaç, aşı, serum, kan ürünleri ve hastaya özgü tıbbi sarf malzemeleri; milletlerarası tahkim davalarında avukatlık hizmetleri; Yüksek Seçim Kurulunun seçim malzemesi alımları. Bu alımlarda ihale komisyonu kurma ve 10. maddedeki yeterlik kurallarını arama zorunluluğu yoktur; ihale yetkilisince görevlendirilen kişi veya kişiler piyasada fiyat araştırması yaparak ihtiyacı temin eder.

Tasarım yarışmaları (md. 23)

İdareler mimarlık, peyzaj mimarlığı, mühendislik, kentsel tasarım, şehir ve bölge planlama ve güzel sanat eserleriyle ilgili plan veya tasarım projesi elde etmek için, rekabeti sağlayacak şekilde ilan yaparak, jüri tarafından değerlendirilecek ödüllü veya ödülsüz yarışma yaptırabilir.

Sınavda dikkat

• Md. 18'de yalnız üç usul vardır: açık, belli istekliler arasında, pazarlık. "Kapalı teklif" ve "açık teklif" usulleri 2886 sayılı Kanun'a aittir.
• Belli istekliler arasında ihalede iptal sınırı: davet edilebilecek aday beşten, teklif veren üçten az.
• Pazarlıkta ilansız yapılabilen haller (b), (c), (f); fiyatsız ilk teklif alınan haller (a), (d), (e).
• Doğrudan temin ilansız ve teminatsızdır; ihale komisyonu kurulmaz, piyasada fiyat araştırması yapılır.
• Uyum ve standardizasyon alımlarında sözleşmelerin toplam süresi en fazla üç yıldır.