Uygulama İlkeleri

Kanunun amacı (md. 1)

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun amacı; kamu hukukuna tâbi olan, kamunun denetimi altında bulunan veya kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir.

Kapsam (md. 2)

Aşağıdaki idarelerin kullanımındaki her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri bu Kanuna göre yürütülür:

• Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, birlikler ve tüzel kişiler (meslekî kuruluş şeklindeki birlikler ve üst kuruluşları hariç),
• Kamu iktisadi kuruluşları ile iktisadi devlet teşekküllerinden oluşan kamu iktisadi teşebbüsleri,
• Sosyal güvenlik kuruluşları, fonlar, özel kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı Kararnameleriyle kurulmuş, kamu görevi verilmiş tüzel kişiler (meslekî kuruluşlar ve vakıf yükseköğretim kurumları hariç) ile bağımsız bütçeli kuruluşlar,
• Bunların doğrudan veya dolaylı olarak sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu kuruluş, işletme ve şirketler,
• 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar ve şirketlerinin yalnız yapım ihaleleri.

Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, 4603 sayılı Kanun kapsamındaki bankalar (yapım ihaleleri hariç), bu bankaların gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektörlerinde faaliyet gösteren teşebbüs ve şirketler Kanun kapsamı dışındadır.

İstisnalar (md. 3)

Madde 3'te sayılan alımlar, ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç bu Kanuna tâbi değildir. Başlıcaları:

• Doğrudan üreticilerden yapılan tarım ve hayvancılık ürünü alımları, orman köyleri kalkındırma kooperatiflerinden hizmet alımları,
• Savunma, güvenlik veya istihbarat alanlarıyla ilişkili ya da gizlilik içinde yürütülmesine Cumhurbaşkanı veya ilgili bakanlıkça karar verilen alımlar,
• Finansman anlaşmasında farklı usul öngörülen dış finansmanlı işler; Merkez Bankasının banknot ve kıymetli evrak basımına ilişkin alımları,
• İdarelerin yabancı ülkelerdeki kuruluşlarının alımları,
• Kültür varlıklarının restorasyon, rölöve ve kazı işleri; vakıf kültür varlıklarının onarımı,
• Tanık koruma tedbirleri için alımlar, BOTAŞ'ın doğal gaz alımları, sanayi iş birliği uygulamalarını içeren alımlar.

Temel tanımlar (md. 4)

• İstekli: İhaleye teklif veren tedarikçi, hizmet sunucusu veya yapım müteahhidi.
• Aday: Ön yeterlik için başvuran kişi veya ortak girişim.
• Yüklenici: Üzerine ihale yapılan ve sözleşme imzalanan istekli.
• İhale: İhale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemler.
• Açık ihale usulü: Bütün isteklilerin teklif verebildiği usul; belli istekliler arasında ihale usulünde ise ön yeterlik sonucu davet edilenler teklif verir.
• Pazarlık usulü: İki aşamalı, teknik detayların ve belli hallerde fiyatın görüşüldüğü usul.
• Projeler ön proje → kesin proje → uygulama projesi sırasıyla hazırlanır.
• Teminat mektubu: Bankaların teminat mektupları ile Türkiye'de yerleşik sigorta şirketlerinin kefalet senetleri.

Temel ilkeler (md. 5)

İdareler; saydamlık, rekabet, eşit muamele, güvenirlik, gizlilik, kamuoyu denetimi, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.

• Aralarında kabul edilebilir doğal bağlantı yoksa mal, hizmet ve yapım bir arada ihale edilemez.
• Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla işler kısımlara bölünemez.
• Açık ihale ve belli istekliler arasında ihale temel usullerdir; diğerleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılır.
• Ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz.
• ÇED raporu gereken işlerde ÇED olumlu belgesi zorunludur; doğal afetlere bağlı acil yapım işlerinde aranmaz.

İhale komisyonu (md. 6)

İhale yetkilisi; biri başkan, ikisi işin uzmanı olmak üzere idare personelinden en az dört kişi ve muhasebe veya malî işlerden sorumlu bir personelle kurulan, en az beş ve tek sayıda kişiden oluşan komisyonu yedekleriyle görevlendirir. Yeterli personel yoksa Kanun kapsamındaki diğer idarelerden üye alınabilir. İhale işlem dosyasının örneği ilan veya daveti izleyen üç gün içinde üyelere verilir. Komisyon eksiksiz toplanır, kararlar çoğunlukla alınır, çekimser kalınamaz; karşı oy gerekçesi karara yazılıp imzalanır. Kararlar ve tutanaklar ad, soyad ve görev unvanları belirtilerek imzalanır.

İhale işlem dosyası (md. 7)

Her iş için bir işlem dosyası düzenlenir; ihale yetkilisinden alınan onay belgesi ve ekindeki yaklaşık maliyet hesap cetveli, ihale dokümanı, ilan metinleri, başvuru ve teklifler, komisyon tutanak ve kararları gibi ihale süreciyle ilgili bütün belgeler bu dosyada bulunur.

Sınavda dikkat

• İstisna kapsamındaki alımlarda bile ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri uygulanır.
• Komisyon en az beş ve tek sayıda; içinde mutlaka bir malî işler personeli ve iki uzman bulunur; çekimser oy yoktur.
• Temel usuller yalnız açık ihale ve belli istekliler arasında ihaledir; pazarlık ve doğrudan temin istisnaidir.
• "Yüklenici" sözleşme imzalanan istekli, "aday" ön yeterliğe başvurandır.
• ÇED olumlu belgesi şartı yalnız doğal afete bağlı acil yapım işlerinde aranmaz.