Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Kanunun amacı (md. 1)

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun amacı; kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamaktır. Kanun bu amaçla şunları düzenler:

• Kamu malî yönetiminin yapısı ve işleyişi,
• Kamu bütçelerinin hazırlanması ve uygulanması,
• Tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve raporlanması,
• Malî kontrol.

Kapsam (md. 2)

Kanun, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrolünü kapsar. Genel yönetim üç bileşenden oluşur: merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idareler.

Avrupa Birliği fonları ile yurt içi ve yurt dışından kamu idarelerine sağlanan kaynakların kullanımı ve kontrolü de, uluslararası anlaşmaların hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bu Kanuna tâbidir.

Düzenleyici ve denetleyici kurumlar ise Kanunun tamamına değil, yalnızca Kanunda tek tek sayılan belirli maddelerine tâbidir.

Cetveller (md. 3)

• (I), (II) ve (III) sayılı cetveller: merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri.
• (III) sayılı cetvel: düzenleyici ve denetleyici kurumlar.
• (IV) sayılı cetvel: sosyal güvenlik kurumları.

Önemli tanımlar (md. 3)

• Mahallî idare: Yetkileri belirli bir coğrafi alan ve hizmetlerle sınırlı olarak kamusal faaliyet gösteren belediye, il özel idaresi ile bunlara bağlı veya bunların kurdukları ya da üye oldukları birlik ve idareler.
• Bütçe: Belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunların uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan belge.
• Kamu kaynakları: Borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dahil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplardaki para, alacak ve haklar ile her türlü değerler.
• Kamu gideri: İş, mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderler.
• Kamu geliri: Vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay; faiz, zam ve ceza gelirleri; taşınır ve taşınmaz gelirleri; hizmet karşılığı gelirler; borçlanma araçlarının primli satışından elde edilen gelirler; sosyal güvenlik primi kesintileri; alınan bağış ve yardımlar.
• Özel gelir: Genel bütçe kapsamındaki idarelerin kamu görevi ve hizmeti dışındaki faaliyetlerinden ve fiyatlandırılabilir mal ve hizmet teslimlerinden sağlanan, genel bütçede gösterilen gelirler.
• Harcama birimi: Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birim.
• Kamu malî yönetimi: Kaynakların tanımlanmış standartlara uygun olarak etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlayacak yasal ve yönetsel sistem ve süreçler.
• Malî kontrol: Kaynakların belirlenmiş amaçlar doğrultusunda, mevzuata uygun, etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasını sağlamak için oluşturulan kontrol sistemi ile kurumsal yapı, yöntem ve süreçler.
• Stratejik plan: Kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, yöntemlerini ve kaynak dağılımlarını içeren plan.
• Malî yıl: Takvim yılı.

Sınavda dikkat

• Malî yıl takvim yılıdır (1 Ocak – 31 Aralık); başka bir dönem değildir.
• (III) sayılı cetvel düzenleyici ve denetleyici kurumlar, (IV) sayılı cetvel sosyal güvenlik kurumlarıdır; merkezî yönetim (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerden oluşur.
• Borçlanmayla elde edilen imkânlar da kamu kaynağıdır.
• İskontolu satış farkı kamu gideri, primli satış geliri kamu geliridir; karıştırılmamalı.
• AB fonları Kanuna tâbidir; ancak uluslararası anlaşma hükümleri saklıdır.