Genel Hükümler

Bütçe türleri ve kapsamı (md. 12)

Genel yönetim kapsamındaki idarelerin bütçeleri üç ana grupta hazırlanır ve uygulanır: merkezî yönetim bütçesi, sosyal güvenlik kurumları bütçeleri ve mahallî idareler bütçeleri. Kamu idarelerince bunlar dışında herhangi bir ad altında bütçe oluşturulamaz.

Merkezî yönetim bütçesi, (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerdeki idarelerin bütçelerinden oluşur.

• Genel bütçe: Devlet tüzel kişiliğine dahil olan ve (I) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin bütçesi.
• Özel bütçe: Bir bakanlığa bağlı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelir tahsis edilen, bu gelirlerden harcama yetkisi verilen, kuruluş ve çalışma esasları kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenen ve (II) sayılı cetvelde yer alan her bir idarenin bütçesi.
• Düzenleyici ve denetleyici kurum bütçesi: Kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurul, kurum veya üst kurul şeklinde teşkilatlanan ve (III) sayılı cetvelde yer alan kurumların bütçesi.
• Sosyal güvenlik kurumu bütçesi: Sosyal güvenlik hizmeti sunmak üzere kurulan ve (IV) sayılı cetvelde yer alan idarelerin bütçesi.
• Mahallî idare bütçesi: Mahallî idare kapsamındaki kamu idarelerinin bütçesi.

Bütçe ilkeleri (md. 13)

• Makroekonomik istikrarla birlikte sürdürülebilir kalkınmayı sağlamak esastır.
• Bütçeyle verilen harcama yetkisi, kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle düzenlenen görev ve hizmetler için kullanılır.
• Bütçeler, kalkınma planı ve programlara, stratejik planlara, performans ölçütlerine ve fayda-maliyet analizine göre hazırlanır, uygulanır ve kontrol edilir.
• Bütçeler, izleyen iki yılın bütçe tahminleriyle birlikte görüşülür ve değerlendirilir.
• Bütçe, kamu malî işlemlerinin kapsamlı ve saydam görünmesini sağlar.
• Tüm gelir ve giderler gayri safi olarak gösterilir.
• Belirli gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır.
• Gelir ve gider denkliğinin sağlanması esastır.
• Bütçeler, ait olduğu yıl başlamadan önce TBMM veya yetkili organlarca kabul edilmedikçe veya onaylanmadıkça uygulanamaz.
• Bütçelerde bütçeyi ilgilendirmeyen hususlara yer verilmez.
• Bütçeler, program yapısı esas alınarak kurumsal ve ekonomik sonuçları gösterecek şekilde, Cumhurbaşkanlığınca uluslararası standartlara uygun belirlenen sınıflandırmaya tabi tutulur.
• Raporlamada açıklık, doğruluk ve malî saydamlık esastır; idarelerin tüm gelir ve giderleri bütçede gösterilir.
• Kamu hizmetleri bütçeye konulan ödeneklerle gerçekleştirilir; ödenekler belirli amaçlar için tahsis edilir.

Gelir ve giderleri etkileyecek kanun teklifleri (md. 14)

Bu madde, Anayasa Mahkemesinin 7/12/2023 tarihli kararıyla iptal edilmiştir; yürürlükte bir hükmü yoktur.

Sınavda dikkat

• Genel bütçe (I), özel bütçe (II), düzenleyici ve denetleyici kurum (III), sosyal güvenlik kurumu (IV) sayılı cetvel.
• Merkezî yönetim bütçesi (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerdeki idarelerin bütçelerinden oluşur; (IV) dahil değildir.
• Gayri safilik: gelir ve giderler birbirinden mahsup edilmeden, brüt gösterilir.
• Bütçeler izleyen iki yılın tahminleriyle birlikte görüşülür.
• Sayılanlar dışında başka adla bütçe oluşturulamaz.