Bütçelerin Uygulama Esasları

Ödeneklerin kullanılması (md. 20)

• Genel bütçeli idareler ayrıntılı harcama programı hazırlar ve Cumhurbaşkanlığına vize ettirir; ödenekler nakit planlaması da dikkate alınarak vize edilen programlar ve serbest bırakma oranlarına göre kullanılır.
• Özel bütçeli idareler ve sosyal güvenlik kurumları ayrıntılı finansman programı hazırlar ve harcamalarını buna göre yapar.
• İdareler bütçedeki ödeneklerin üzerinde harcama yapamaz. Ancak ödenemeyen ve emanete alınamayan, zamanaşımına uğramamış geçen yıllar borçları ile ilama bağlı borçlar cari yıl bütçesinden ödenir.
• Cari yılda kullanılmayan ödenekler yıl sonunda iptal edilir.
• Seferberlik, savaş ilanı gibi olağanüstü hâllerde Millî Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı ödenekleri birleştirilerek kullanılabilir; yetmezse toplam ödeneğin yüzde on beşine kadar ek harcama yapılabilir. Sevk ve intikal için mutemetlere verilen avans bir ay içinde mahsup edilir.

Ödenek aktarmaları (md. 21)

• İdarelerin bütçeleri arasındaki aktarmalar kanunla yapılır; ancak genel bütçe ödeneklerinin yüzde onunu geçmemek kaydıyla usul ve esaslar bütçe kanununda belirlenir.
• İdareler kendi bütçeleri içinde, aktarma yapılacak tertipteki ödeneğin yüzde yirmisine kadar aktarma yapabilir. Yüzde yirmiyi aşan aktarmaları, kurum bütçesinin başlangıç ödenekleri toplamının yüzde yirmisini geçmemek üzere Cumhurbaşkanlığı yapar.
• Personel giderleri tertiplerinden, aktarma yapılmış tertiplerden ve yedek ödenekten aktarma yapılmış tertiplerden başka tertiplere aktarma yapılamaz. Ancak yatırım programına ek cetvellerdeki projelerde değişiklik hâlinde, aktarma yapılan tertiplerden diğer tertiplere aktarma yapılabilir.

Ödenek gönderme (md. 22)

Merkez harcama yetkilileri merkez dışı birimlere Ödenek Gönderme Belgesi ile ödenek gönderir; usul ve esasları Hazine ve Maliye Bakanı belirler.

Yedek ödenek (md. 23)

Genel bütçe ödeneklerinin yüzde ikisine kadar yedek ödenek konulabilir; aktarma yetkisi Cumhurbaşkanındadır. Yıl içindeki aktarmaların dağılımı, yılın bitimini takip eden on beş gün içinde ilan edilir.

Örtülü ödenek (md. 24)

Kapalı istihbarat ve savunma hizmetleri, millî güvenlik, Devlet itibarı ve olağanüstü hizmetler için Cumhurbaşkanlığı bütçesine konulur. Cumhurbaşkanının ve ailesinin kişisel harcamaları ile siyasi partilerin idare, propaganda ve seçim ihtiyaçlarında kullanılamaz. Toplamı, genel bütçe başlangıç ödenekleri toplamının binde beşini geçemez.

Yatırım projeleri (md. 25)

Yatırım projelerinin gerçekleşme sonuçları, izleyen yılın Mart ayı sonuna kadar Sayıştay Başkanlığına, Cumhurbaşkanlığına ve Hazine ve Maliye Bakanlığına raporlanır. Belirlenen sınırı aşan yeni projeler (afet hariç) yapılabilirlik etüdü ile sunulur.

Yüklenmeler (md. 26–28)

• Yüklenme: Geleceğe yönelik ödeme yükümlülüğüne girilmesidir; yeterli ödenek yoksa yüklenmeye girişilemez; süre malî yılla sınırlıdır.
• Ertesi yıla geçen yüklenme: Sayılan sürekli işlerde ödeneklerin yüzde ellisini, izleyen yılın Haziran ayını ve on iki ayı aşmamak üzere, üst yönetici onayıyla. Süreli yayın, taşıma, koruma-güvenlik, temizlik ve yemek hizmetlerinde yüzde elli sınırı Millî Eğitim Bakanlığı için aranmaz.
• Gelecek yıllara yaygın yüklenme: Bir yılda bitmeyen yatırım projeleri için. Kiralama ve sayılan hizmetlerde süre üç yıl, finansal kiralamada dört yıl, üst yönetici onayıyla; Cumhurbaşkanı süreleri beş katına kadar artırabilir. 4734 sayılı Kanun md. 62/1-e kapsamındaki sürekli hizmet alımlarında yüklenme süresi üç yıldır.

Yardım ve izleme (md. 29–30)

Kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamaz; bütçede öngörülmek kaydıyla dernek, vakıf ve benzerlerine yardım yapılabilir. Genel yönetim idareleri ilk altı aylık sonuçları ve ikinci altı aya ilişkin beklentileri temmuz ayı içinde kamuoyuna açıklar.

Sınavda dikkat

• Oranlar: bütçeler arası %10, bütçe içi %20, yedek ödenek %2, örtülü ödenek binde 5, olağanüstü hâl ek harcama %15, ertesi yıla geçen yüklenme %50.
• Kullanılmayan ödenek yıl sonunda iptal edilir; devretmez.
• Personel giderleri tertiplerinden aktarma yapılamaz.
• Ertesi yıla geçen yüklenme: üst yönetici onayı, Haziran sınırı, en çok 12 ay.
• Altı aylık sonuçlar temmuz ayında açıklanır.