İç Kontrol Sistemi

İç kontrolün tanımı ve amacı (md. 55–56)

İç kontrol; idarenin amaçlarına, politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam tutulmasını, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller bütünüdür.

• Malî yönetim ve kontrol süreçlerine ilişkin standartlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı.
• İç denetime ilişkin standartlar: İç Denetim Koordinasyon Kurulu.

Amaçlar: kaynakların etkili, ekonomik ve verimli yönetimi; mevzuata uygun faaliyet; usulsüzlük ve yolsuzluğun önlenmesi; düzenli, zamanında ve güvenilir rapor ve bilgi edinilmesi; varlıkların kötüye kullanılması ve israfının önlenmesi ve kayıplara karşı korunması.

Sistemin yapısı ve ön malî kontrol (md. 57–58)

• Malî yönetim ve kontrol sistemi: harcama birimleri, muhasebe ve malî hizmetler, ön malî kontrol ve iç denetim.
• Ön malî kontrol, harcama birimlerinde gerçekleştirme aşamasındaki kontroller ile malî hizmetler biriminin kontrollerini kapsar; süreci malî karar ve işlemlerin hazırlanması, yüklenmeye girişilmesi, gerçekleştirme ve belgelendirmeden oluşur ve yönetim sorumluluğu çerçevesinde yürütülür. Standart ve yöntemleri Hazine ve Maliye Bakanlığı belirler.

Malî hizmetler birimi (md. 60)

• Stratejik plan ve performans programını koordine etmek, bütçeyi hazırlamak, ayrıntılı harcama programını hazırlamak, bütçe kesin hesabı ve malî istatistikleri hazırlamak, gelirleri tahakkuk ettirmek, genel bütçe dışındaki idarelerde muhasebe hizmetini yürütmek, idare faaliyet raporunu hazırlamak, taşınır-taşınmaz icmal cetvellerini düzenlemek, ön malî kontrolü yürütmek, iç kontrol sistemini geliştirmek.
• Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi aynı kişide birleşemez. Ön malî kontrol görevini yürütenler malî işlem sürecinde görev alamaz.
• Malî hizmetler uzman yardımcılığı için sınav yılının başı itibarıyla 30 yaşını doldurmamış olmak gerekir; en az üç yıl çalışan yeterlik sınavına girer. Uzmanlar en az üç yıl görev yaptıktan sonra istek ve muvafakatle başka idareye atanabilir.

Muhasebe yetkilisi (md. 61–62)

• Ödeme aşamasında kontrol: yetkililerin imzası, belgelerin tamamlığı, maddi hata, hak sahibinin kimliği.
• Mevzuatta düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz; eksik veya hatalı belgeyi en geç bir iş günü içinde gerekçesiyle harcama yetkilisine yazılı olarak gönderir.
• Genel bütçeli idarelerin muhasebe hizmetleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca yürütülür; muhasebe yetkilisini genel bütçede Bakanlık, diğer idarelerde üst yönetici atar.
• Atanma şartları arasında en az dört yıllık yükseköğrenim, muhasebe hizmetlerinde en az dört yıl çalışma ve muhasebe yetkilisi sertifikası vardır. Belde ve nüfusu 25.000'in altındaki ilçe belediyeleri ile mahallî idare birliklerinde lise mezuniyeti ve dört yıl muhasebe deneyimi yeterlidir (diğer şartlar saklı).
• Muhasebe yetkilisi mutemedi doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur.

İç denetim (md. 63–65)

• İç denetim; kaynakların ekonomiklik, etkililik ve verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendirmek için yapılan bağımsız, nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyetidir; iç denetçilerce yapılır.
• Yıllık iç denetim programını iç denetçiler hazırlar, üst yönetici onaylar.
• İç denetçi görevinde bağımsızdır; aslî görevi dışında görev verilemez. Raporlarını doğrudan üst yöneticiye sunar; raporlar ve işlemler üst yöneticice en geç iki ay içinde Kurula gönderilir. Soruşturma gerektiren durumu idarenin en üst amirine bildirir.
• Şartlar: dört yıllık yükseköğrenim; denetim elemanı olarak en az beş yıl veya Kurulca belirlenen alanlarda en az sekiz yıl çalışmış olmak; sertifika. Atama: bakanlıklarda üst yöneticinin teklifi üzerine Bakan, diğer idarelerde üst yönetici.

İç Denetim Koordinasyon Kurulu (md. 66–67)

Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı, yedi üyelidir. Üyelere ayda dörtten fazla olmamak üzere toplantı ücreti ödenir. Standartları belirler, iç denetçilerin eğitimini düzenler, etik kurallarını belirler, ilçe ve belde belediyelerinde iç denetçi atanıp atanmayacağına karar verir, yıllık raporu Hazine ve Maliye Bakanına sunar ve kamuoyuna açıklar.

Sınavda dikkat

• Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi aynı kişi olamaz.
• Eksik belge iadesi: en geç bir iş günü.
• İç denetim raporları Kurula en geç iki ayda gönderilir; Kurul yedi üyelidir.
• İç denetçi deneyimi: denetim elemanı 5 yıl veya belirlenen alanlarda 8 yıl.
• Toplantı ücreti sınırı: Kurulda ayda dört, Devlet Muhasebesi Standartları Kurulunda ayda iki.