Merkezî Yönetim Bütçe Kanunu

Bütçe kanununun kapsamı ve düzeni (md. 15)

Merkezî yönetim bütçe kanunu; merkezî yönetim kapsamındaki idarelerin gelir ve gider tahminlerini gösteren, bunların uygulanmasına ve yürütülmesine yetki ve izin veren kanundur. Kanunda şunlar yer alır:

• Yılı ve izleyen iki yılın gelir ve gider tahminleri,
• Varsa bütçe açığı veya fazlası, açığın nasıl kapatılacağı ya da fazlanın nasıl kullanılacağı,
• Vergi muafiyeti, istisnası ve indirimleri nedeniyle vazgeçilen vergi gelirleri,
• Borçlanma ve garanti sınırları, uygulamada tanınacak yetkiler, bağlı cetveller.

Gider cetvelinin bölümleri, analitik bütçe sınıflandırması esas alınarak programlar itibarıyla düzenlenir. “Tertip” deyimi; program sınıflandırmasının ilk düzeyini, kurumsal ve finansman tipi sınıflandırmanın bütün düzeylerini ve ekonomik sınıflandırmanın ilk iki düzeyini ifade eder.

Orta vadeli program ve rehberler (md. 16)

• Merkezî yönetim bütçe kanunu teklifini Cumhurbaşkanlığı hazırlar ve idareler arasında koordinasyonu sağlar.
• Hazırlık süreci, orta vadeli programın Cumhurbaşkanınca en geç Eylül ayının ilk haftası sonuna kadar Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla başlar. Program; makro politikaları, temel ekonomik büyüklükleri, gelecek üç yıla ilişkin toplam gelir ve gider tahminlerini, bütçe dengesi, borçlanma durumu ve ödenek teklif tavanlarını içerir.
• Bütçe Çağrısı ve eki Bütçe Hazırlama Rehberi ile Yatırım Genelgesi ve eki Yatırım Programı Hazırlama Rehberi, Cumhurbaşkanlığınca hazırlanarak en geç Eylül ayının on beşine kadar yayımlanır.

Bütçenin hazırlanması (md. 17)

• Teklifler; orta vadeli programdaki büyüklükler, ödenek tavanları, çok yıllı bütçeleme anlayışı ve idarenin performans hedefleri dikkate alınarak hazırlanır.
• Genel bütçe gelir teklifi Cumhurbaşkanlığınca, diğer bütçelerin gelir teklifleri ilgili idarelerce hazırlanır.
• İdareler gerekçeli ve imzalı tekliflerini en geç Eylül ayı sonuna kadar Cumhurbaşkanlığına gönderir.
• Düzenleyici ve denetleyici kurumlar bütçelerini üç yıllık bütçeleme anlayışıyla hazırlar.

Teklifin sunulması (md. 18)

• Teklif, malî yılbaşından en az yetmiş beş gün önce Cumhurbaşkanınca TBMM'ye sunulur.
• Eklenen belgeler: orta vadeli programı da içeren bütçe gerekçesi, yıllık ekonomik rapor, vazgeçilen kamu gelirleri cetveli, kamu borç yönetimi raporu, genel yönetim idarelerinin son iki yıl gerçekleşmeleri ve izleyen iki yıl tahminleri, mahallî idareler ve sosyal güvenlik kurumlarının tahminleri, merkezî yönetim bütçesinden yardım alan kuruluşların listesi.
• TBMM, Sayıştay ve düzenleyici ve denetleyici kurumlar bütçelerini Eylül ayı sonuna kadar doğrudan TBMM'ye, bir örneğini Cumhurbaşkanlığına gönderir.

Görüşme, geçici ve ek bütçe (md. 19)

• TBMM metni maddeler, gider ve gelir cetvellerini kamu idareleri itibarıyla görüşür; kanun malî yıl başından önce yayımlanır.
• Kamu yatırım programı, bütçe kanununun yürürlüğünden itibaren on beş gün içinde Cumhurbaşkanı kararıyla yayımlanır.
• Bütçe süresinde yürürlüğe konulamazsa geçici bütçe kanunu çıkarılır; o da çıkarılamazsa önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır.
• Ödenek yetersizliği veya öngörülmeyen hizmetler için, karşılığı gelir gösterilmek kaydıyla, kanunla ek bütçe yapılabilir.

Sınavda dikkat

• Orta vadeli program: Eylül'ün ilk haftası sonu; rehberler: Eylül'ün on beşi; idare teklifleri: Eylül sonu.
• Teklif TBMM'ye malî yılbaşından en az 75 gün önce sunulur.
• Yatırım programı yayımı: bütçe kanunu yürürlüğünden itibaren 15 gün.
• Geçici bütçe de çıkmazsa önceki yıl bütçesi yeniden değerleme oranıyla artırılarak uygulanır.
• Ek bütçe kanunla ve karşılığı gelir gösterilerek yapılır.