Belediyenin Görev, Yetki ve Sorumlulukları

Görev ve sorumluluklar (md. 14)

Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla görevlerini yapar veya yaptırır. Madde, belediyenin yapmak zorunda olduğu hizmetleri (a bendi) ve yapabileceği hizmetleri (b bendi) ayırır.

• Yapar veya yaptırır (a): İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor; orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi.
• Konukevi: Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000'in üzerindeki belediyeler kadınlar ve çocuklar için konukevi açmak zorundadır; diğer belediyeler mali durumlarına göre açabilir.
• Yapabilir (b): Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı, bakım ve onarımı ve araç-gereç ihtiyacı; sağlık tesisi açıp işletme; mabetlerin ve cemevlerinin yapım, bakım ve onarımı; kültür ve tabiat varlıklarının korunması, korunması mümkün olmayanların aslına uygun yeniden inşası; gençlere spor malzemesi, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım; başarılı sporculara meclis kararıyla ödül; gıda bankacılığı.
• Spor için nakdi yardım sınırı: Bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeye tahakkuk eden miktarın büyükşehir belediyeleri için binde yedisini, diğer belediyeler için binde on ikisini geçemez.

Hizmetlerde öncelik sırası belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir. Hizmetler vatandaşa en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur; engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilere uygun yöntemler uygulanır. Yetki alanı belediye sınırlarıdır; meclis kararıyla mücavir alanlara da hizmet götürülebilir. Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu hükümleri saklıdır; sivil hava ulaşımına açık havaalanları ve tesisleri Kanunun kapsamı dışındadır.

Yetkiler ve imtiyazlar (md. 15)

• Yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve kanunlardaki cezaları vermek; kanunlardaki izin veya ruhsatı vermek.
• Vergi, resim, harç, katkı ve katılma paylarının tarh, tahakkuk ve tahsili; doğal gaz, su, atık su ve hizmet karşılığı alacakların tahsili.
• Su ve atık su, toplu taşıma, katı atık hizmetleri; taşınmaz almak, kamulaştırmak, satmak, kiralamak, trampa etmek; borç almak, bağış kabul etmek.
• Hal, otobüs terminali, fuar alanı, mezbaha, yat limanı ve iskele kurmak veya izin vermek; vergi, resim ve harç dışındaki uyuşmazlıkların anlaşmayla tasfiyesi.
• Gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek. Birinci sınıf gayrisıhhî müesseseler büyükşehir ve il merkez belediyeleri dışında il özel idaresince ruhsatlandırılır.
• İzinsiz seyyar satıcıyı faaliyetten men etmek: cezası ödenmeyip iki gün içinde geri alınmayan gıda maddeleri gıda bankalarına, otuz gün içinde geri alınmayan gıda dışı mallar yoksullara verilir.
• Taksi sayıları, bilet ücret ve tarifeleri, güzergâh ve park yerlerini belirlemek; asansörlerin tescili ve yıllık periyodik kontrolü; bisiklet yolları, skuter park ve şarj istasyonları.
• Elektronik haberleşme istasyonları için ücret karşılığı yer seçim belgesi: ücret yatırıldığı hâlde yirmi gün içinde verilmeyen belge verilmiş sayılır; büyükşehirde yetki büyükşehir belediyesindedir.

İmtiyaz: Su ve atık su (e), toplu taşıma (f) ve katı atık (g) hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının kararıyla en fazla kırk dokuz yıl süreyle imtiyaz yoluyla devredilebilir. Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu 10.000'i geçen belediyeler meclis kararıyla yatırımların alt yapısını faizsiz on yıla kadar geri ödemeli veya ücretsiz yapabilir.

Koruma hükümleri: Belediye mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. Proje karşılığı borçlanma gelirleri, şartlı bağışlar, kamu hizmetinde fiilen kullanılan mallar ve tahsil edilen vergi, resim ve harç gelirleri haczedilemez. Haciz öncesi belediyeden mal göstermesi istenir; on gün içinde beyan edilmezse haciz alacak miktarını aşamaz.

Muafiyet (md. 16)

Kamu hizmetine ayrılan veya kamunun yararlanmasına açık, gelir getirmeyen taşınmazlar ile bunların inşa ve kullanımı; KDV ve ÖTV hariç her türlü vergi, resim, harç, katılma ve katkı paylarından muaftır.

Sınavda dikkat

• Konukevi açma zorunluluğu: büyükşehir ve nüfusu 100.000'in üzerindeki belediyeler.
• Spor nakdi yardımı: büyükşehir binde 7, diğerleri binde 12.
• İmtiyaz: Danıştay görüşü + Bakanlık kararı, en fazla 49 yıl; yalnız su, toplu taşıma ve katı atık hizmetleri.
• Seyyar satıcı malları: gıda 2 gün → gıda bankası; gıda dışı 30 gün → yoksullar.
• Muafiyette KDV ve ÖTV istisnadır.

Not: Kanun metnindeki “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” ibaresi 2021'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak değişmiştir; 1 sayılı CBK geçici md. 1(2).