4734 sayılı Kamu İhale Kanunu: ihale usulleri ve eşik değerler nasıl belirlenir?

Görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarında “Kamu İhale Mevzuatı” başlığı, özellikle idari ve mali işler kadrolarına (şef, şube müdürü, ayniyat ve satın alma birimleri) yönelik sınavlarda karşınıza çıkar. Bu konunun omurgası 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunudur. Bu yazıda Kanunun ihale usullerini düzenleyen 18–22. maddelerini, eşik değerleri (md. 8) ve bu değerlerin her yıl nasıl güncellendiğini (md. 67) madde atıflarıyla anlatıyoruz. 5018 sayılı Kanunun temel kavramları ayrı yazının konusu; burada ihale tarafına odaklanıyoruz. Konunun kısa özeti için Kamu İhale konu özeti sayfasına da bakabilirsiniz.

Önce ilkeler: 5. madde neden bu kadar önemli?

4734 sayılı Kanunun 5. maddesi, idarelerin ihalelerde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğunu söyler. Aynı madde dört kritik kural daha koyar:

• Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadıkça mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez.
• Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla işler kısımlara bölünemez.
• Açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir; diğer usuller Kanunda belirtilen özel hâllerde kullanılabilir.
• Ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz.

“Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.” (4734 sayılı Kanun, md. 5)

Bu cümlenin mantığı basittir: eşik değerin altında kalan bir ihale daha kısa ilan süresiyle, daha dar duyuruyla yapılabilir. İşi parçalamak rekabeti daraltır. Sınav soruları genellikle bu yasağı “ihale usulleri” sorusunun içine gizler.

İhale usulleri: 18–22. maddeler

Kanunun 18. maddesi idarelerin mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde üç usulden birini uygulayacağını belirtir: (a) açık ihale usulü, (b) belli istekliler arasında ihale usulü, (c) pazarlık usulü. Eski (d) bendi 2003'te yürürlükten kaldırılmıştır. Doğrudan temin ise 22. maddede düzenlenen, ilan ve teminat aranmayan ayrı bir temin yoludur; teknik olarak 18. maddedeki “ihale usulleri” listesinde sayılmaz.

Belli istekliler arasında ihale (md. 20)

Bu usulde önce ön yeterlik değerlendirmesi yapılır; asgari yeterlik koşullarını sağlayamayanlar yeterli kabul edilmez. Teklif vermeye davet edilmeyenlere gerekçe yazılı bildirilir. Sınav açısından en önemli sayı kuralı şudur: davet edilebilecek aday sayısı beşten az veya teklif veren istekli sayısı üçten az olursa ihale iptal edilir. Teklif sayısı nedeniyle iptal edilirse doküman gözden geçirilip ön yeterliği tespit edilen bütün istekliler yeniden davet edilebilir.

Pazarlık usulü (md. 21)

Pazarlık usulü ancak şu hâllerde uygulanabilir:

1. (a) Açık ihale veya belli istekliler arasında ihale sonucunda teklif çıkmaması,
2. (b) Doğal afet, salgın hastalık, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen olaylar ya da idarece önceden öngörülemeyen olaylar nedeniyle ihalenin ivedi yapılmasının zorunlu olması,
3. (c) Savunma ve güvenlikle ilgili özel durumlar nedeniyle ivedilik,
4. (d) Araştırma-geliştirme sürecine ihtiyaç gösteren ve seri üretime konu olmayan işler,
5. (e) Özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik ve mali özellikleri gerekli netlikte belirlenemeyen işler,
6. (f) Yaklaşık maliyeti parasal limitin altında kalan mamul mal, malzeme veya hizmet alımları (1 Şubat 2026'dan itibaren limit 3.406.508 TL).

(b), (c) ve (f) bentlerinde ilan zorunlu değildir; ilan yapılmazsa en az üç istekli davet edilir. (a), (d) ve (e) bentlerinde önce fiyat içermeyen ilk teklifler alınır, teknik görüşmeler yapılır, ardından fiyat teklifleri istenir; son yazılı fiyat teklifleri ilk fiyat tekliflerini aşamaz. (f) bendinin yalnız mal ve hizmet alımlarını kapsadığına, yapım işlerini kapsamadığına dikkat edin.

Eşik değer nedir, neyi değiştirir?

Eşik değer, 8. maddede yaklaşık maliyet esas alınarak belirlenen ve Kanunun 13. (ilan süreleri) ile 63. (yerli istekliler) maddelerinin uygulanmasında kullanılan tutardır. Üç ayrı eşik değer vardır: genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idarelerin mal ve hizmet alımları, Kanun kapsamındaki diğer idarelerin mal ve hizmet alımları ve tüm idarelerin yapım işleri. 2026/1 sayılı Kamu İhale Tebliği'ne göre 1 Şubat 2026'dan itibaren geçerli tutarlar şöyledir:

Tebliğin 4. maddesi ayrıntılı bir noktayı da hatırlatır: idarelerin hangi eşik değere tabi olduğu belirlenirken 5018 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önceki bütçe statüleri göz önünde bulundurulur. Yani 8(a) bendindeki “katma bütçeli idare” ifadesi bugün de eski statüye göre okunur.

Eşik değerin üstü ve altı: ilan süreleri (md. 13)

Yaklaşık maliyeti eşik değere eşit veya üstünde olan ihalelerde ilanlar Kamu İhale Bülteni'nde en az bir defa yayımlanır ve süreler şöyledir: açık ihalede ihale tarihinden en az 40 gün önce, belli istekliler arasında ihalede ön yeterlik ilanı son başvuru tarihinden en az 14 gün önce, pazarlık usulünde ihale tarihinden en az 25 gün önce. Belli istekliler arasında ihalede yeterliği belirlenen adaylara ihale gününden en az 40 gün önce davet mektubu gönderilir.

Eşik değerin altındaki ihalelerde süre yaklaşık maliyete göre kademelenir:

İlan elektronik araçlarla hazırlanıp gönderilirse açık ihaledeki 40 günlük süre 7 gün kısaltılabilir; ilan ve dokümana Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden doğrudan erişim sağlanırsa ayrıca 5 gün kısaltılabilir. Ön ilan yapılmışsa 40 günlük ilan ve davet süresi 24 güne kadar indirilebilir; bunun için ihale ilanının ön ilandan en az 40 gün sonra yayımlanması gerekir.

Eşik değerler nasıl belirlenir? (md. 67)

67. madde güncelleme yöntemini açıkça düzenler: Kanunda belirtilen eşik değerler ve parasal limitler, bir önceki yılın fiyat endeksi esas alınarak Kamu İhale Kurumu tarafından güncellenir ve her yıl 1 Şubat'tan geçerli olmak üzere aynı tarihe kadar Resmî Gazete'de ilan edilir. Olağanüstü hâllerde bu tarihin dışında, Kurumun teklifi üzerine Cumhurbaşkanı Kararı ile de güncelleme yapılabilir.

2026 güncellemesi bu yöntemin somut örneğidir: 22 Ocak 2026 tarihli ve 33145 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2026/1 sayılı Kamu İhale Tebliği, tutarları TÜİK'in açıkladığı 2025 Aralık ayı Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yıllık değişim oranı olan %27,67 ile artırmıştır. Tebliğ 1 Şubat 2026'da yürürlüğe girmiştir ve dayanağı doğrudan 67. maddedir.

Güncellemenin bir de harcama tarafı vardır: 62. maddenin (ı) bendine göre 21. ve 22. maddelerdeki parasal limitler dahilinde yapılan harcamaların yıllık toplamı, Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü olmadıkça idare bütçesine bu amaçla konulan ödeneklerin %10'unu aşamaz. Yani pazarlık (f) ve doğrudan temin (d) limitleri tek tek alımı, %10 kuralı ise yıllık toplamı sınırlar.

Yaklaşık maliyet, teminat ve sözleşmeye giden yol

Eşik değer karşılaştırması yaklaşık maliyet üzerinden yapılır. 9. maddeye göre idare, ihaleden önce her türlü fiyat araştırmasını yaparak yaklaşık maliyeti katma değer vergisi hariç belirler ve hesap cetvelinde gösterir. Yaklaşık maliyet ilanlarda yer almaz, isteklilere açıklanmaz.

• İhale komisyonu (md. 6): En az beş ve tek sayıda üyeden oluşur; ikisi işin uzmanı, biri muhasebe veya mali işlerden sorumlu personeldir. Kararlarda çekimser kalınamaz.
• Geçici teminat: Teklif edilen bedelin %3'ünden az olmamak üzere istekli belirler (md. 24/l).
• Kesin teminat (md. 43): İhale bedelinin %6'sıdır.
• Bekleme süresi (md. 41): İhale kararı onaylandıktan sonra en geç 3 gün içinde bütün isteklilere bildirilir; bildirimden itibaren 21(b) ve 21(c) ihalelerinde 5 gün, diğerlerinde 10 gün geçmeden sözleşme imzalanamaz.
• Sözleşmeye davet (md. 42): Üzerine ihale kalan istekli, tebliğden itibaren 10 gün içinde kesin teminatı verip sözleşmeyi imzalamaya çağrılır.

Sözleşme imzalandıktan sonraki süreç 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa tabidir. Sınav konularının tam listesi için görevde yükselme sınavı konuları yazısına göz atabilirsiniz.

Sınavda en çok karıştırılan beş nokta

1. Doğrudan temin bir “ihale usulü” mü? 18. maddedeki listede yoktur; 22. maddede ayrı düzenlenir.
2. Belli istekliler usulünde 5 ve 3: Davet edilebilecek aday beşten, teklif veren üçten az ise iptal.
3. Pazarlıkta 3 istekli: İlansız pazarlıkta en az üç istekli davet edilir.
4. Kısımlara bölme yasağı: 5. maddededir, eşik değerin altında kalma amacına bağlanmıştır.
5. Güncelleme tarihi: 1 Ocak değil, 1 Şubat.

Puan hesabını merak ediyorsanız görevde yükselme sınavında puan nasıl hesaplanır yazısında doğru sayısının puana nasıl dönüştüğünü anlattık.

İlgili yazılar: Doğrudan temin (22. madde) ve 2026 limitleri · 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu · Merkezî yönetim bütçe süreci

Kaynaklar

• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (Mevzuat Bilgi Sistemi)
• Kamu İhale Tebliği (No: 2026/1), Resmî Gazete 22/1/2026, sayı 33145
• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu