Orta Vadeli Program ne zaman yayımlanır?

5018 md. 16'ya göre en geç Eylül ayının ilk haftası sonuna kadar Resmî Gazete'de yayımlanır. 2027-2029 OVP 6/9/2026 tarihli ve 33362 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı.

Bütçe zamanında kabul edilmezse ne olur?

Geçici bütçe kanunu çıkarılır; o da çıkarılamazsa yeni bütçe kabul edilinceye kadar önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır.

İdare kendi bütçesi içinde ne kadar ödenek aktarabilir?

5018 md. 21'e göre aktarma yapılacak tertipteki ödeneğin %20'sine kadar; aşan aktarmaları kurum başlangıç ödeneklerinin %20'sini geçmemek üzere Cumhurbaşkanlığı yapar. Personel giderlerinden diğer tertiplere aktarma yapılamaz.

Kullanılmayan ödenekler ne olur?

5018 md. 20/f'ye göre cari yılda kullanılmayan ödenekler yıl sonunda iptal edilir.

Bütçe Süreci Adım Adım: OVP, Bütçe Çağrısı, 75 Gün | GYS

Kısaca

Merkezî yönetim bütçe süreci, Orta Vadeli Program'ın en geç Eylül ayının ilk haftası sonuna kadar Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla başlar (5018 md. 16).
Bütçe Çağrısı ve Bütçe Hazırlama Rehberi en geç 15 Eylül'e kadar yayımlanır; idareler tekliflerini en geç Eylül sonuna kadar Cumhurbaşkanlığına gönderir (md. 16-17).
Bütçe kanun teklifi mali yılbaşından en az 75 gün önce TBMM'ye sunulur; 1 Ocak 2027 için son gün 17 Ekim 2026'dır (Anayasa md. 161, 5018 md. 18).
Bütçe Komisyonu 55 gün içinde metni kabul eder; Genel Kurul mali yılbaşına kadar karara bağlar.
Uygulamada idare içi ödenek aktarması, aktarma yapılacak tertipteki ödeneğin %20'sine kadardır; kullanılmayan ödenek yıl sonunda iptal edilir (md. 20-21).

Bütçe, kamuda her harcamanın başladığı yerdir: ödeneği olmayan iş için ihaleye çıkılamaz, yüklenmeye girilemez. Görevde yükselme sınavlarında “bütçe süreci” soruları genellikle bir takvim sorusu olarak gelir: hangi belge hangi tarihe kadar yayımlanır, teklif Meclise ne zaman sunulur, geçici bütçe ne zaman gerekir? Bu yazıda merkezî yönetim bütçesinin hazırlanmasından kesin hesaba kadar bütün adımları 5018 sayılı Kanun ve Anayasa'nın 161. maddesi üzerinden, 2027 bütçe hazırlığından somut tarihlerle anlatıyoruz. Harcama aşamasındaki roller için görevler ayrılığı yazımıza bakabilirsiniz.

Bütçenin dayanakları: Anayasa ve 5018

Anayasa'nın 161. maddesi kamu idarelerinin harcamalarının yıllık bütçelerle yapılacağını, bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hüküm konulamayacağını ve merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödeneğin harcanabilecek tutarın sınırını gösterdiğini belirtir. 5018 sayılı Kanunun 15. maddesine göre merkezî yönetim bütçe kanunu, merkezî yönetim kapsamındaki idarelerin gelir ve gider tahminlerini gösteren ve bunların uygulanmasına yetki ve izin veren kanundur; kanunda yalnız ilgili yılın değil, izleyen iki yılın gelir ve gider tahminleri de yer alır. Mali yıl takvim yılıdır (md. 3).

“Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek, harcanabilecek tutarın sınırını gösterir.” (Anayasa md. 161)

Hazırlık takvimi adım adım

Adım	Yasal son tarih	Dayanak	2027 bütçesi için tarih
Orta Vadeli Program'ın Resmî Gazete'de yayımı	Eylül ayının ilk haftası sonu	5018 md. 16	OVP (2027-2029): 6/9/2026, sayı 33362 mükerrer
Bütçe Çağrısı ve Bütçe Hazırlama Rehberi; Yatırım Genelgesi ve Rehberi	15 Eylül	5018 md. 16	12/9/2026, sayı 33368
İdarelerin bütçe tekliflerini Cumhurbaşkanlığına göndermesi	Eylül sonu	5018 md. 17	30/9/2026'ya kadar
TBMM, Sayıştay ve düzenleyici-denetleyici kurumların bütçelerini doğrudan TBMM'ye göndermesi	Eylül sonu	5018 md. 18	30/9/2026'ya kadar
Bütçe kanun teklifinin TBMM'ye sunulması	Mali yılbaşından en az 75 gün önce	Anayasa md. 161; 5018 md. 18	En geç 17/10/2026
Bütçe Komisyonunda kabul	55 gün	Anayasa md. 161	Komisyon süresi
Genel Kurulda kabul ve Resmî Gazete	Mali yılbaşından önce	Anayasa md. 161; 5018 md. 19	31/12/2026'ya kadar
Yatırım programının yayımı	Bütçe kanununun yürürlüğünden itibaren 15 gün	5018 md. 19	Bütçe kanununun yürürlüğünden itibaren 15 gün

Orta Vadeli Program ve Bütçe Çağrısı

16. maddeye göre süreç, Cumhurbaşkanı tarafından makro politikaları, gelecek üç yılın toplam gelir ve gider tahminlerini, bütçe dengesi ve borçlanma durumunu ve kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlarını içeren Orta Vadeli Program'ın yayımlanmasıyla başlar. Ardından idarelerin tekliflerini yönlendiren Bütçe Çağrısı ve eki Bütçe Hazırlama Rehberi ile Yatırım Genelgesi ve eki Yatırım Programı Hazırlama Rehberi yayımlanır. Rehberler genel ilkeleri, ölçülebilir standartları, hesaplama yöntemlerini ve tablo örneklerini içerir.

İdarelerin teklifleri

17. maddeye göre teklifler hazırlanırken OVP'deki temel büyüklükler, kalkınma planı ve program öncelikleri çerçevesinde belirlenen ödenek tavanları, stratejik planlarla uyumlu çok yıllı bütçeleme anlayışı ve idarenin performans hedefleri dikkate alınır. İdareler, merkez ve merkez dışı birimlerinin ödenek taleplerini dikkate alarak gider tekliflerini hazırlar. Genel bütçe gelir teklifini Cumhurbaşkanlığı hazırlar; diğer bütçelerin gelir teklifleri ilgili idarelerce hazırlanır. İdare içinde bu işin koordinasyonu, 60. maddeye göre mali hizmetler biriminin görevidir.

Gelir teklifini kim hazırlar?

Sık yapılan hata: “Her idare kendi gelir teklifini hazırlar.” Doğrusu: genel bütçenin gelir teklifini Cumhurbaşkanlığı, diğer bütçelerin (özel bütçeli idareler, düzenleyici ve denetleyici kurumlar) gelir tekliflerini ilgili idareler hazırlar (5018 md. 17).

Meclis aşaması

Bütçe kanun teklifine Cumhurbaşkanlığınca OVP'yi de içeren bütçe gerekçesi, yıllık ekonomik rapor, vazgeçilen kamu gelirleri cetveli, kamu borç yönetimi raporu, genel yönetim kapsamındaki idarelerin bütçe gerçekleşmeleri ve tahminleri, mahalli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarının bütçe tahminleri ve merkezî yönetim bütçesinden yardım alan kuruluşların listesi eklenir (md. 18). Teklif önce Bütçe Komisyonunda görüşülür; komisyonun 55 gün içinde kabul ettiği metin Genel Kurulda görüşülür. TBMM üyeleri Genel Kurulda gider artırıcı veya gelir azaltıcı öneride bulunamaz (Anayasa md. 161). TBMM teklifin metnini maddeler, gider ve gelir cetvellerini kamu idareleri itibarıyla görüşüp oylar (5018 md. 19).

Bütçe zamanında çıkmazsa

Bütçe kanunu süresinde yürürlüğe konulamazsa geçici bütçe kanunu çıkarılır. Geçici bütçe de çıkarılamazsa yeni bütçe kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır (Anayasa md. 161; 5018 md. 19). Ödeneklerin yetersiz kalması veya öngörülmeyen hizmetler için, karşılığı gelir gösterilmek kaydıyla kanunla ek bütçe yapılabilir.

Tarih sorularını kartlarla sabitleyin

Görevde Yüksel'de kamu mali yönetimi konusu kurumunuzun sınav konu listesine göre ders özetlerine ve kısa “altın bilgi” kartlarına ayrılmıştır; 75 gün, 55 gün, %20 gibi sayıları kartlarla tekrar edip konu sonu sorularla ölçebilirsiniz. Süreli denemelerden sonra karnenizi ve gelişiminizi takip edersiniz. Kayıt ücretsizdir. Ücretsiz hesap açın ya da kamu mali yönetimi özetine göz atın.

Uygulama aşaması: ödenek nasıl kullanılır?

Ayrıntılı harcama programı (md. 20): Genel bütçeli idareler ayrıntılı harcama programlarını hazırlayıp vize için Cumhurbaşkanlığına gönderir; ödenekler vize edilen program ve serbest bırakma oranlarına göre kullanılır. Özel bütçeli idareler ve sosyal güvenlik kurumları ayrıntılı finansman programı hazırlar.
Ödenek üstü harcama yasağı (md. 20/d): İdareler bütçelerindeki ödeneklerin üzerinde harcama yapamaz.
Ödenek iptali (md. 20/f): Cari yılda kullanılmayan ödenekler yıl sonunda iptal edilir.
Ödenek gönderme belgesi (md. 22): Merkez harcama yetkilileri merkez dışı birimlere ödeneği bu belgeyle gönderir.
Yedek ödenek (md. 23): Genel bütçe ödeneklerinin %2'sine kadar konulabilir; aktarma yetkisi Cumhurbaşkanınındır.
Örtülü ödenek (md. 24): Bu amaçla tahsis edilen ödenekler toplamı genel bütçe başlangıç ödenekleri toplamının binde beşini geçemez.

Ödenek aktarması (md. 21)

Aktarma türü	Sınır / yetki
Merkezî yönetim idarelerinin bütçeleri arası	Kural olarak kanunla; genel bütçe ödeneklerinin %10'unu geçmemek üzere usulü bütçe kanununda belirlenir
İdarenin kendi bütçesi içinde	Aktarma yapılacak tertipteki ödeneğin %20'sine kadar idarenin kendisi
%20'yi aşan iç aktarma	Kurum bütçesinin başlangıç ödenekleri toplamının %20'sini geçmemek üzere Cumhurbaşkanlığı
Yasak olanlar	Personel giderleri tertiplerinden, aktarma yapılmış tertiplerden ve yedek ödenekten aktarma yapılmış tertiplerden diğer tertiplere aktarma yapılamaz

Yüklenme kuralları

Yüklenme, bir sözleşme veya mevzuata dayanarak geleceğe yönelik ödeme yükümlülüğüne girilmesidir; bütçede yeterli ödeneği olmayan iş için yüklenmeye girişilemez ve yüklenme süresi mali yılla sınırlıdır (md. 26). Niteliği gereği süreklilik arz eden yiyecek, yakacak, temizlik, güvenlik, yemek hizmeti gibi işlerde üst yöneticinin onayıyla, her iş itibarıyla ödeneğin %50'sini, izleyen yılın Haziran ayını ve 12 aylık yüklenme süresini aşmamak üzere ertesi yıla geçen yüklenmeye girişilebilir (md. 27). Bir yılda bitmeyecek yatırım projeleri için ise gelecek yıllara yaygın yüklenme yapılabilir (md. 28).

Süreç nasıl kapanır? Faaliyet raporu ve kesin hesap

Üst yöneticiler ve harcama yetkilileri her yıl faaliyet raporu hazırlar; idare faaliyet raporları Sayıştaya ve Cumhurbaşkanlığına gönderilir (md. 41). Kesin hesap kanunu teklifi Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanır ve izleyen mali yılın Haziran ayı sonuna kadar Cumhurbaşkanınca TBMM'ye sunulur (md. 42). Sayıştay genel uygunluk bildirimini teklifin verilmesinden itibaren en geç 75 gün içinde Meclise sunar; kesin hesap kanunu teklifi yeni yıl bütçe kanunu teklifiyle birlikte görüşülür (Anayasa md. 161).

Kendinizi deneyin: 5 özgün soru ve cevapları

1. 2028 mali yılı bütçe kanun teklifinin TBMM'ye sunulabileceği son tarih nedir?
Cevap: Mali yılbaşından en az 75 gün önce, yani 17 Ekim 2027.

2. Bütçe Hazırlama Rehberi en geç ne zaman yayımlanır?
Cevap: Eylül ayının 15'ine kadar (5018 md. 16).

3. Geçici bütçe kanunu da çıkarılamazsa ne olur?
Cevap: Önceki yılın bütçesi yeniden değerleme oranına göre artırılarak uygulanır.

4. Bir idare kendi bütçesi içinde, aktarma yapılacak tertipteki ödeneğin en fazla yüzde kaçı kadar aktarma yapabilir?
Cevap: %20 (5018 md. 21).

5. Kesin hesap kanunu teklifi en geç ne zaman TBMM'ye sunulur?
Cevap: İlgili mali yılın sonundan itibaren en geç altı ay sonra, yani Haziran sonuna kadar.

Sınav konularının bütününü görmek için görevde yükselme sınavı konuları yazımıza, ihale tarafındaki ödenek şartı için 4734 ihale usulleri yazımıza bakabilirsiniz.

İlgili yazılar: Taşınır Mal Yönetmeliği · Doğrudan temin (22. madde)

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Anayasa md. 161 ve 5018 md. 18'e göre mali yılbaşından en az 75 gün önce Cumhurbaşkanı tarafından sunulur; 1 Ocak'ta başlayan mali yıl için son gün 17 Ekim'dir.