Görevde yükselmenin emekliliğe etkisi: 6 ay kuralı, 3600 ek gösterge eşiği ve prime esas kazanç

Görevde yükselmeyi yalnız bugünkü maaş farkıyla değerlendirmek eksik kalır. Ek gösterge ve tazminatlar, memurun ileride alacağı emekli aylığına da yansır; ama bu yansımanın kuralları memurun hangi sosyal güvenlik rejimine tabi olduğuna göre değişir. Bu yazıda 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu üzerinden görevde yükselmenin emekliliğe etkisini, özellikle 6 ay kuralı ve 3600 ek gösterge eşiği açısından ele alıyoruz.

Hangi rejimdesiniz?

5434 sayılı Kanunun birçok maddesinin başlığında “Mülga: 31/5/2006-5510/106 md.” notu görülse de bu hükümlerin bir kısmı, 5510 öncesi iştirakçiler için uygulanmaya devam eder; örneğin ek 70. maddenin (b) bendi 2022’de 7417 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Kendi durumunuzu hizmet belgenizdeki sigortalılık başlangıcından görebilirsiniz.

Emekli Sandığı iştirakçileri: 6 ay kuralı (5434 ek md. 73)

Ek 73. madde, görevde yükselme sonrası emeklilik planı yapan herkesin bilmesi gereken bir şart koyar:

“Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı iştirakçilerinden ek göstergeli veya daha yüksek ek göstergeli bir göreve atananlara; atandıkları görevin ek göstergesi üzerinden emekli aylığı, malullük aylığı bağlanması ve emekli ikramiyesi ödenebilmesi veya toptan ödeme yapılabilmesi için, atandıkları görevin ek göstergesi üzerinden, bu göreve başladıkları tarihten itibaren en az altı ay süreyle Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına kesenek ve karşılık ödemiş olması şarttır.”

— 5434 sayılı Kanun, ek madde 73

Altı ay kesenek ve karşılık ödenmemişse, bu göreve atanmadan önce emekli keseneğine esas alınan ek gösterge üzerinden işlem yapılır. Madde bazı istisnalar da sayar: yaş haddi, vazife malullüğü veya ölüm nedeniyle altı aylık süreyi tamamlayamayanlar hakkında bu şart uygulanmaz. Bakanlar Kurulu Kararı veya müşterek kararla atananlar, mesleğe özel yarışma sınavı ve yeterlik sınavıyla atanılan görevlerde bulunanlar ve Emniyet Hizmetleri sınıfı gibi gruplar da istisnalar arasındadır.

3600 eşiği: ek 70. madde ve yansıtma oranları

5434 sayılı Kanunun ek 70. maddesinin (b) bendi, 1/7/2022 tarihli 7417 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Bu bende göre zam, tazminat ve ödenekler ile benzeri ödemeler toplamına karşılık gelmek üzere, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) brüt tutarının aşağıdaki oranlarına tekabül eden miktar emeklilik keseneğine ve kurum karşılığına tabi tutulur:

Kanun bu tutarı “Ek 70 inci maddesine göre emekli aylığına yansıtılan tutar” olarak da anar. Görevde yükselme açısından sonuç şudur: Genel İdare Hizmetleri sınıfında yükseköğrenimli bir memurun 1. derecedeki ek göstergesi 2800’dür ve %85 diliminde kalır; aynı kişi 1. dereceden aylık alan şube müdürü veya müdür yardımcısı olduğunda ek göstergesi 3600’e çıkar ve %145 dilimine geçer. 2. derecedeki şube müdürünün ek göstergesi 3000 olduğundan %85 diliminde kalır. Ek gösterge rakamlarının tamamı için ek gösterge cetveli yazımıza bakabilirsiniz.

5510’a tabi memurlar: prime esas kazanç

5510 sayılı Kanunun 80. maddesi, ilk defa 4/1-c kapsamında sigortalı olan ve aylıklarını personel kanunlarına göre alan memurların prime esas kazancını sayar: aylık gösterge ve ek göstergeler üzerinden ödenen aylık tutarları, memuriyet taban aylığı ve kıdem aylığı, makam, temsil ve görev tazminatları ile 657 sayılı Kanunun 152. maddesi uyarınca ödenen tazminatlar (bölge, kurum, birim, çalışma mahalli, görevin niteliği gibi ölçütlere dayalı olarak asıl tazminatlara ilave, ek veya ayrıca ödenen tazminatlar hariç). Görevde yükselmeyle artan ek gösterge ve özel hizmet tazminatı bu listeye girdiği için, prime esas kazancınızı ve dolayısıyla ileride bağlanacak aylığın hesabına giren kazançları artırır.

Aynı madde iki önemli dışlama yapar: vekâlet veya ikinci görev karşılığında yapılan ödemeler prime esas kazanca girmez. Vekâleten şube müdürlüğü yürütmek ile asaleten atanmak arasındaki bu farkı vekâlet aylığı yazımızda ayrıntılı anlattık.

Kazanılmış hak ve emeklilik keseneğine esas derece

657 sayılı Kanunun 68/B maddesine göre 1–4. dereceli kadrolara süre kaydı aranmaksızın atananların bu kadrolarda geçirdikleri her yıl bir kademe, her üç yıl bir derece sayılarak kazanılmış hak ve emeklilik keseneğine esas aylık derecelerinin yükselmesinde dikkate alınır. Bu yükseltme için 68/C’ye göre ayrıca onay aranmaz. Dolayısıyla görevde yükselmeyle üst dereceli kadroya atanmak, yalnız aylığı değil, emeklilik keseneğine esas derecenin ilerleme hızını da etkiler. Ayrıntılar için kadro derecesi ve 68/B yazımıza bakın.

Özet: emeklilik açısından kontrol listesi

1. Sosyal güvenlik rejiminizi (5434 kapsamı mı, 5510 4/1-c mi) hizmet belgenizden öğrenin.
2. Emekli Sandığı iştirakçisiyseniz yeni görevde en az 6 ay kesenek ödenmeden emeklilik talebinde bulunmayın.
3. Ek göstergenizin 3600 eşiğine 1. dereceden aylık alarak ulaşıp ulaşmayacağınızı hesaplayın.
4. 5510’a tabiyseniz asaleten atanmanın, vekâletten farklı olarak prime esas kazancınızı artırdığını unutmayın.

Maaş tarafındaki etki için görevde yükselince maaş nasıl değişir yazımızı, sınav tarihleri için sınav takvimi sayfasını inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

• 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu (mevzuat.gov.tr) — ek md. 70 (7417 sayılı Kanunla değişik (b) bendi), ek md. 73
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (mevzuat.gov.tr) — md. 80
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (mevzuat.gov.tr) — md. 68/B ve 68/C, ek md. 26; ekli I sayılı cetvel

Mevzuat metinleri 8 Ekim 2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmiştir.